Łuszczyca (psoriasis) to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry o podłożu immunologicznym, która dotyczy około 2–3% populacji. Choć nie jest chorobą zakaźną, stanowi poważny problem zdrowotny i społeczny, wpływając na jakość życia pacjentów. Charakteryzuje się przyspieszonym cyklem odnowy naskórka – proces, który normalnie trwa około 28 dni, w łuszczycy skraca się do 3–4 dni. Skutkiem jest nadmierne namnażanie keratynocytów i tworzenie się rumieniowych ognisk pokrytych srebrzystą łuską.
Epidemiologia
Łuszczyca występuje na całym świecie, ale jej częstość różni się w zależności od regionu. Najczęściej diagnozuje się ją w krajach Europy Północnej i Ameryki Północnej. Choroba może pojawić się w każdym wieku, jednak szczyt zachorowań przypada na okres między 15. a 35. rokiem życia. Istnieją dwie główne grupy pacjentów: z wczesnym początkiem (często związanym z predyspozycją genetyczną) oraz z późnym początkiem, gdzie większą rolę odgrywają czynniki środowiskowe.
Patogeneza
Łuszczyca jest chorobą immunologiczną, w której kluczową rolę odgrywają limfocyty T, zwłaszcza Th1 i Th17. Produkują one cytokiny prozapalne, takie jak TNF-α, IL-17 i IL-23, które pobudzają proliferację keratynocytów i utrzymują przewlekły stan zapalny. Genetyka odgrywa istotną rolę – szczególnie gen HLA-Cw6, który wiąże się z wczesnym początkiem choroby.
Czynniki środowiskowe, takie jak infekcje paciorkowcowe, stres, alkohol czy niektóre leki (β-blokery, lit, interferon), mogą wywołać lub nasilić objawy. Istotne znaczenie mają także urazy skóry – tzw. objaw Koebnera, czyli pojawienie się zmian łuszczycowych w miejscu uszkodzenia skóry.
Typy łuszczycy
- Łuszczyca zwykła (plackowata) – najczęstsza postać, charakteryzująca się przewlekłymi ogniskami na skórze.
- Łuszczyca krostkowa – cięższa postać z obecnością krost, może być uogólniona lub ograniczona do dłoni i stóp.
- Łuszczyca stawowa (łuszczycowe zapalenie stawów) – zajmuje stawy, prowadząc do bólu, sztywności i deformacji.
- Łuszczyca paznokci – objawia się naparstkowatością, onycholizą i żółtymi plamami („objaw olejowej kropli”).
- Łuszczyca erytrodermiczna – rzadka, ale bardzo ciężka postać, obejmująca całą powierzchnię skóry, stan zagrożenia życia.
Znaczenie kliniczne
Łuszczyca nie jest tylko chorobą skóry – to schorzenie ogólnoustrojowe, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo‑naczyniowych, zespołu metabolicznego, cukrzycy typu 2 czy depresji. Dlatego współczesne podejście do łuszczycy traktuje ją jako chorobę systemową, wymagającą kompleksowego leczenia.
Objawy kliniczne, diagnostyka i różnicowanie
Łuszczyca jest chorobą o bardzo charakterystycznym obrazie klinicznym, ale jej przebieg i nasilenie objawów mogą być różne w zależności od postaci. Objawy dotyczą nie tylko skóry, lecz także paznokci i stawów, a w cięższych przypadkach mogą obejmować całe ciało.
Objawy skórne
Najbardziej typowe są ogniska rumieniowe pokryte srebrzystą łuską, które pojawiają się w miejscach predysponowanych: na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy, w okolicy krzyżowej czy na paznokciach. Zmiany mogą być pojedyncze lub zlewające się w większe płaty.
Charakterystyczne objawy diagnostyczne:
- Objaw świecy stearynowej – po zdrapaniu łuski powierzchnia zmiany przypomina wosk.
- Objaw Auspitza – punktowe krwawienie po zdrapaniu łuski.
- Objaw Koebnera – pojawienie się zmian łuszczycowych w miejscu urazu skóry.
W ostrych postaciach zmiany są żywoczerwone, z dużą ilością łuski, natomiast w przewlekłych – skóra jest pogrubiała, z tendencją do pękania.
Objawy pozaskórne
Łuszczyca to choroba ogólnoustrojowa.
- Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) – występuje u ok. 30% pacjentów. Objawia się bólem, sztywnością i obrzękiem stawów, może prowadzić do deformacji.
- Zmiany paznokciowe – naparstkowatość (drobne wgłębienia na płytce), „objaw olejowej kropli” (żółte plamy pod paznokciem), onycholiza (oddzielanie się płytki od łożyska).
- Zmiany na błonach śluzowych – rzadkie, ale możliwe, np. w jamie ustnej.
Diagnostyka
Rozpoznanie łuszczycy opiera się głównie na wywiadzie i obrazie klinicznym. Dermatolog ocenia wygląd zmian, ich lokalizację oraz obecność typowych objawów.
W trudnych przypadkach wykonuje się biopsję skóry, która pokazuje:
- parakeratozę (obecność jąder w komórkach warstwy rogowej),
- akantozę (pogrubienie naskórka),
- naciek zapalny w skórze właściwej.
Badania laboratoryjne nie wykazują swoistych markerów, ale mogą potwierdzić stan zapalny (CRP, OB). W przypadku zajęcia stawów wykonuje się RTG, USG lub MRI, aby ocenić stopień uszkodzenia.
Różnicowanie
Łuszczycę należy różnicować z innymi chorobami skóry:
- Atopowe zapalenie skóry – zmiany bardziej swędzące, bez typowej łuski.
- Grzybica skóry – zmiany okrągłe, z wyraźnym brzegiem.
- Łupież różowy Gilberta – drobne, różowe plamy, zwykle ustępują samoistnie.
- Kiła wtórna – zmiany skórne o różnym obrazie, wymagają badań serologicznych.
Znaczenie diagnostyki
Wczesne rozpoznanie łuszczycy jest kluczowe, ponieważ choroba ma charakter przewlekły i nawrotowy. Odpowiednia diagnostyka pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia i zapobieganie powikłaniom, takim jak łuszczycowe zapalenie stawów czy choroby sercowo‑naczyniowe.
Leczenie miejscowe, ogólne, biologiczne i fototerapia
Leczenie łuszczycy jest wieloetapowe i zależy od postaci choroby, nasilenia objawów oraz lokalizacji zmian. Celem terapii jest zmniejszenie stanu zapalnego, ograniczenie proliferacji keratynocytów, poprawa wyglądu skóry i jakości życia pacjenta. Choć nie istnieje metoda całkowitego wyleczenia, współczesna medycyna dysponuje szerokim wachlarzem skutecznych terapii.
Leczenie miejscowe
Podstawą terapii w łagodnych postaciach łuszczycy są preparaty stosowane bezpośrednio na skórę:
- Glikokortykosteroidy – działają przeciwzapalnie, przeciwświądowo i przeciwproliferacyjnie. Stosowane w maściach i kremach, dobierane w zależności od lokalizacji (słabsze na twarz, silniejsze na dłonie).
- Analogi witaminy D3 (kalcypotriol, takalcytol) – hamują proliferację keratynocytów i normalizują proces rogowacenia. Często stosowane w połączeniu ze sterydami.
- Ditranol i dziegcie – mają działanie keratolityczne i przeciwzapalne, obecnie używane rzadziej ze względu na działania uboczne.
- Emolienty i preparaty keratolityczne (mocznik, kwas salicylowy) – odbudowują barierę naskórkową, zmniejszają suchość i łuszczenie.
Leczenie ogólne
W umiarkowanych i ciężkich postaciach stosuje się leki systemowe:
- Metotreksat – lek immunosupresyjny, skuteczny zarówno w łuszczycy skórnej, jak i stawowej. Wymaga monitorowania funkcji wątroby i morfologii krwi.
- Cyklosporyna A – silny immunosupresant, stosowany krótkotrwale ze względu na ryzyko nefrotoksyczności.
- Acitretin (retinoid) – szczególnie skuteczny w łuszczycy krostkowej i erytrodermicznej. Może powodować suchość skóry i błon śluzowych.
- Apremilast – inhibitor PDE4, nowoczesna terapia doustna, dobrze tolerowana, stosowana w umiarkowanej łuszczycy.
Leczenie biologiczne
Największy postęp w terapii łuszczycy przyniosły leki biologiczne, które celują w konkretne cytokiny odpowiedzialne za proces zapalny:
- Inhibitory TNF-α – adalimumab, etanercept, infliksymab.
- Inhibitory IL-12/23 – ustekinumab.
- Inhibitory IL-17 – sekukinumab, iksekizumab.
- Inhibitory IL-23 – guselkumab, risankizumab, tildrakizumab.
Terapie biologiczne są bardzo skuteczne – wielu pacjentów osiąga pełną lub prawie pełną remisję zmian skórnych. Jednak są kosztowne, wymagają monitorowania i dostępne głównie w ramach programów lekowych.
Fototerapia
- UVB 311 nm – najczęściej stosowana metoda, skuteczna i dobrze tolerowana.
- PUVA (psoralen + UVA) – skuteczna, ale obciążona ryzykiem działań ubocznych (fotostarzenie, zwiększone ryzyko nowotworów skóry).
- Fototerapia jest szczególnie polecana w rozległych zmianach, gdy leczenie miejscowe jest niewystarczające.
Podsumowanie
Leczenie łuszczycy wymaga indywidualnego podejścia. W łagodnych postaciach wystarczają preparaty miejscowe, w umiarkowanych i ciężkich – leki systemowe lub biologiczne. Fototerapia stanowi dodatkową opcję terapeutyczną. Dzięki nowoczesnym terapiom biologicznym możliwe jest osiągnięcie długotrwałej remisji i znaczącej poprawy jakości życia pacjentów.
Profilaktyka, rokowanie i życie z chorobą
Łuszczyca jest chorobą przewlekłą i nawrotową, której nie można całkowicie wyleczyć, ale dzięki nowoczesnym metodom terapii możliwe jest skuteczne kontrolowanie objawów i osiąganie długotrwałych remisji. Ostatni blok poświęcony jest profilaktyce, rokowaniu oraz wpływowi choroby na życie pacjentów.
Profilaktyka nawrotów
Profilaktyka w łuszczycy polega na ograniczaniu czynników wyzwalających i wspieraniu zdrowia skóry.
- Unikanie czynników wyzwalających – stres, infekcje, alkohol, palenie tytoniu oraz niektóre leki (np. β-blokery, lit, interferon) mogą nasilać objawy.
- Pielęgnacja skóry – regularne stosowanie emolientów i kremów barierowych zmniejsza suchość skóry, poprawia jej elastyczność i ogranicza łuszczenie.
- Zdrowa dieta – dieta bogata w warzywa, owoce, kwasy omega‑3 i błonnik wspiera odporność i zmniejsza stan zapalny. Ograniczenie tłuszczów nasyconych, cukru i alkoholu jest zalecane.
- Aktywność fizyczna – regularny ruch poprawia kondycję, wspiera układ sercowo‑naczyniowy i zmniejsza ryzyko chorób współistniejących.
- Leczenie chorób współistniejących – otyłość, cukrzyca typu 2, nadciśnienie i dyslipidemia są częstsze u pacjentów z łuszczycą i wymagają kontroli.
Rokowanie
Łuszczyca jest chorobą przewlekłą, która przebiega z okresami zaostrzeń i remisji.
- Łagodna postać – u wielu pacjentów zmiany ograniczają się do niewielkich obszarów skóry i dobrze reagują na leczenie miejscowe.
- Umiarkowana i ciężka postać – wymaga leczenia systemowego lub biologicznego.
- Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) – może prowadzić do trwałych deformacji i niepełnosprawności, jeśli nie jest odpowiednio leczone.
- Dzięki nowoczesnym terapiom biologicznym wielu pacjentów osiąga pełną lub prawie pełną remisję zmian skórnych, co znacząco poprawia jakość życia.
Wpływ na jakość życia
Łuszczyca to nie tylko problem dermatologiczny – ma ogromny wpływ na psychikę pacjentów.
- Stygmatyzacja społeczna – widoczne zmiany skórne mogą prowadzić do poczucia wstydu, izolacji i obniżonej samooceny.
- Depresja i lęk – częściej występują u osób z łuszczycą, dlatego ważne jest wsparcie psychologiczne.
- Problemy zawodowe – choroba może ograniczać możliwości pracy w zawodach wymagających kontaktu z ludźmi lub ekspozycji skóry.
- Wsparcie pacjenckie – organizacje pacjenckie i grupy wsparcia odgrywają istotną rolę w edukacji i poprawie jakości życia chorych.
Podsumowanie
Łuszczyca to choroba o złożonej patogenezie, która wymaga kompleksowego leczenia i profilaktyki. Choć nie można jej całkowicie wyleczyć, dzięki nowoczesnym terapiom biologicznym możliwe jest osiągnięcie długotrwałej remisji. Kluczowe znaczenie ma indywidualne podejście do pacjenta, kontrola chorób współistniejących oraz wsparcie psychologiczne. Edukacja pacjentów i społeczeństwa pozwala zmniejszyć stygmatyzację i poprawić jakość życia osób z łuszczycą.
FAQ – łuszczyca
Co to jest łuszczyca?
Łuszczyca to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry o podłożu autoimmunologicznym, charakteryzująca się nadmiernym rogowaceniem naskórka i powstawaniem łuszczących się blaszek.
Czy łuszczyca jest zaraźliwa?
Nie. Łuszczyca nie jest chorobą zakaźną i nie można się nią zarazić przez dotyk ani kontakt z osobą chorą.
Jakie są objawy łuszczycy?
Najczęstsze objawy to czerwone, wyraźnie odgraniczone blaszki pokryte srebrzystą łuską, świąd, pieczenie skóry oraz pęknięcia naskórka. U części chorych występują także zmiany paznokci.
Jakie są najczęstsze rodzaje łuszczycy?
Najczęstsza jest łuszczyca plackowata. Wyróżnia się też łuszczycę kropelkowatą, krostkową, odwróconą, erytrodermię łuszczycową oraz łuszczycę paznokci i stawów.
Co wywołuje łuszczycę?
Choroba ma podłoże genetyczne, ale zaostrzenia wywołują m.in. stres, infekcje, urazy skóry (objaw Koebnera), alkohol, palenie tytoniu, niektóre leki i otyłość.
Czy łuszczycę można wyleczyć?
Nie. Łuszczycy nie da się wyleczyć trwale, ale można skutecznie kontrolować objawy i uzyskiwać długie okresy remisji.
Jak leczy się łuszczycę?
Leczenie zależy od ciężkości choroby i obejmuje leczenie miejscowe (emolienty, GKS, pochodne witaminy D3), fototerapię oraz leczenie ogólne i biologiczne w ciężkich postaciach.
Czy dieta ma wpływ na łuszczycę?
Tak. Redukcja masy ciała, dieta przeciwzapalna, ograniczenie alkoholu i wysoko przetworzonej żywności mogą zmniejszać nasilenie objawów.
Czy stres nasila łuszczycę?
Tak. Stres jest jednym z najczęstszych czynników zaostrzających przebieg łuszczycy i może wywoływać nawroty choroby.
Czy łuszczyca boli lub swędzi?
Może. U wielu pacjentów występuje świąd, pieczenie, a w ciężkich postaciach także ból i pęknięcia skóry.
Czy łuszczyca dotyczy tylko skóry?
Nie. U części chorych rozwija się łuszczycowe zapalenie stawów, a choroba wiąże się z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych.
Czy łuszczyca jest chorobą autoimmunologiczną?
Tak. Jest to choroba zapalna związana z nieprawidłową aktywacją układu odpornościowego, szczególnie limfocytów T i cytokin zapalnych.
Czy słońce pomaga na łuszczycę?
U wielu pacjentów umiarkowana ekspozycja na słońce łagodzi objawy, ale nadmierne opalanie może prowadzić do zaostrzeń.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Gdy zmiany skórne utrzymują się, nasilają, obejmują duże powierzchnie ciała, paznokcie lub stawy, albo istotnie pogarszają jakość życia.
Źródła
- European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) – Guidelines for the treatment of psoriasis (2022).
- American Academy of Dermatology (AAD) – Psoriasis clinical guidelines.
- MP.pl – Łuszczyca: objawy, leczenie, profilaktyka
