---

📖 Trądzik – przegląd

Wprowadzenie i epidemiologia

• Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest jedną z najczęstszych dermatoz – dotyczy ok. 80–90% nastolatków i 10–20% dorosłych.
• Choroba obejmuje jednostkę włosowo‑łojową i ma charakter przewlekły, nawrotowy.
• Wpływ psychospołeczny: obniżona samoocena, depresja, lęk społeczny.
• Występowanie: twarz, plecy, klatka piersiowa, ramiona.

---

Patofizjologia

1. Nadmierna produkcja sebum – stymulowana przez androgeny (testosteron, DHT).
2. Hiperkeratynizacja ujścia mieszka włosowego – powstawanie zaskórników.
3. Kolonizacja przez Cutibacterium acnes – bakteria beztlenowa, produkująca lipazy i mediatory zapalne.
4. Stan zapalny – aktywacja TLR, produkcja cytokin (IL‑1β, TNF‑α, IL‑8).
5. Czynniki modulujące: dieta wysokoglikemiczna, nabiał, stres, kosmetyki komedogenne, genetyka.

---

Typy kliniczne

• Trądzik zaskórnikowy – przewaga zaskórników otwartych i zamkniętych.
• Trądzik grudkowo‑krostkowy – grudki, krosty, stan zapalny.
• Trądzik guzkowo‑torbielowaty – głębokie guzki, torbiele, ryzyko blizn.
• Trądzik skupiony – zlewne zmiany, blizny przerostowe.
• Trądzik piorunujący – ciężka postać z objawami ogólnymi.
• Trądzik dorosłych – częściej u kobiet, związany z hormonami i stresem.

---

Diagnostyka

• Wywiad: czas trwania, nasilenie, czynniki wyzwalające.
• Badanie dermatologiczne: typ i lokalizacja zmian.
• Ocena hormonalna: przy trądziku opornym (PCOS, hiperandrogenizm).
• Skala nasilenia: łagodny, umiarkowany, ciężki.

---

Schematy leczenia

Tabela 1. Leczenie wg postaci

Postać	Leczenie miejscowe	Leczenie ogólne	Uwagi
Zaskórnikowy	Retinoidy, kwas azelainowy	–	Delikatna pielęgnacja
Grudkowo‑krostkowy	Retinoid z nadtlenkiem benzoilu lub inny schemat miejscowy	Przy umiarkowanych i cięższych zmianach można rozważyć doustną doksycyklinę lub limecyklinę w połączeniu z leczeniem miejscowym bez antybiotyku miejscowego	Kontrola skuteczności około 12 tygodni; nie łączyć antybiotyku doustnego z miejscowym.
Guzkowo‑torbielowaty	Retinoid + nadtlenek benzoilu	Izotretynoina doustna	Monitorowanie lipidów, wątroby
Skupiony	Leczenie skojarzone	Izotretynoina, czasem sterydy	Ryzyko blizn
Piorunujący	–	Sterydy + izotretynoina	Leczenie szpitalne
Dorosłych	Retinoidy, kwas azelainowy	Hormonalne (drospirenon, spironolakton)	Diagnostyka PCOS

---

Preparaty dostępne w Polsce (nazwy handlowe)

1. OTC (bez recepty)

• Acne‑Derm – kwas azelainowy.
• Skinoren – kwas azelainowy.
• La Roche‑Posay Effaclar – dermokosmetyki.
• Maść cynkowa, pasta cynkowa – klasyczne preparaty wspierające.

2. Na receptę – miejscowe

• Retinoidy:
  • Differin (adapalen).
  • Isotrex (izotretinoina miejscowa).
  • Locacid (tretinoina).
• Antybiotyki:
  • Dalacin T (klindamycyna).
  • Aknemycin (erytromycyna).
• Preparaty złożone:
  • Duac (klindamycyna + nadtlenek benzoilu).
  • Epiduo (adapalen + nadtlenek benzoilu).

3. Na receptę – doustne

• Antybiotyki tetracyklinowe:
  • Unidox Solutab (doksycyklina).
  • Tetralysal (limecyklina).
• Izotretynoina:
  • Izotek, Axotret, Curacne.
• Hormonalne (u kobiet):
  • Yasmin, Yaz (drospirenon).
  • Spironol (spironolakton – off‑label).

---

Powikłania

• Blizny potrądzikowe (zanikowe, przerostowe, keloidy).
• Przebarwienia pozapalne.
• Zaburzenia psychiczne (depresja, lęk społeczny).

---

Profilaktyka i pielęgnacja

• Codzienne oczyszczanie skóry delikatnym żelem.
• Kosmetyki niekomedogenne.
• Unikanie agresywnych peelingów mechanicznych.
• Dieta: ograniczenie nabiału i produktów wysokoglikemicznych.
• Higiena snu, redukcja stresu.
• Regularne wizyty u dermatologa.

---

FAQ

• Czy dieta wpływa na trądzik? Tak – dieta wysokoglikemiczna i nabiał mogą nasilać zmiany.
• Czy izotretynoina jest bezpieczna? Może bardzo skutecznie leczyć ciężki trądzik, ale jest silnie teratogenna, wymaga programu zapobiegania ciąży u osób, które mogą zajść w ciążę, oraz oceny działań niepożądanych i samopoczucia psychicznego. Prowadzenie terapii wymaga nadzoru specjalistycznego.
• Czy antybiotyki można stosować długo? Leczenie kontroluje się zwykle po około 12 tygodniach i ogranicza czas antybiotyku. Nie stosuje się samego antybiotyku ani jednocześnie doustnego i miejscowego antybiotyku na trądzik.

---

Podsumowanie

Trądzik to przewlekła choroba skóry o złożonej patofizjologii i wielu postaciach klinicznych. Leczenie musi być dostosowane do nasilenia – od retinoidów miejscowych w łagodnych formach po izotretynoinę doustną w ciężkich. W Polsce dostępne są wszystkie główne grupy leków pod nazwami handlowymi, co pozwala na indywidualizację terapii. Kluczowe jest szybkie wdrożenie leczenia, aby zapobiec bliznom i poprawić jakość życia pacjenta.

Inne:

Monitorowanie badań laboratoryjnych przy izotretynoinie

Izotretynoina doustna jest najskuteczniejszym lekiem w ciężkich postaciach trądziku, ale wymaga regularnego monitorowania laboratoryjnego ze względu na możliwe działania niepożądane.

Jak planuje się monitorowanie?

Przed leczeniem doustną izotretynoiną lekarz ocenia przeciwwskazania, ciążę i ryzyko jej wystąpienia, samopoczucie psychiczne, leki towarzyszące oraz zwykle parametry wątrobowe i lipidowe. Harmonogram dalszych badań wynika z ChPL, programu zapobiegania ciąży i indywidualnego ryzyka. Morfologia, glukoza i CK nie są obowiązkowymi comiesięcznymi badaniami u każdego pacjenta. Testy ciążowe u osoby zdolnej do zajścia w ciążę wykonuje się zgodnie z aktualnym programem zapobiegania ciąży. Izotretynoiny nie wolno stosować w ciąży ani łączyć z tetracyklinami bez oceny interakcji.

Źródła: NICE NG198 – Acne vulgaris; EMA – bezpieczeństwo retinoidów.

---

Algorytmy decyzyjne (flow‑charty)

Algorytm 1. Dobór terapii wg nasilenia

1. Łagodny (komedonalny):
   → Retinoid miejscowy ± kwas azelainowy.
   → Pielęgnacja + fotoprotekcja.
2. Umiarkowany (grudkowo‑krostkowy):
   → Retinoid + nadtlenek benzoilu.
   → W razie potrzeby antybiotyk doustny (doksycyklina, limecyklina) z leczeniem miejscowym bez antybiotyku; decyzję ocenia się po około 12 tygodniach.
3. Ciężki (guzkowo‑torbielowaty/skupiony):
   → Izotretynoina doustna (monitorowanie badań).
   → Pielęgnacja według zaleceń dermatologa; nie dokładaj samodzielnie drażniących retinoidów miejscowych.
   → U kobiet: rozważenie terapii hormonalnej.
4. Piorunujący:
   → Sterydy ogólne + izotretynoina.
   → Leczenie szpitalne.

---

Algorytm 2. Leczenie blizn potrądzikowych

• Blizny zanikowe typu ice‑pick: TCA‑CROSS, laser frakcyjny.
• Blizny boxcar: subcyzja + laser, wypełniacze.
• Blizny rolling: subcyzja, mikronakłuwanie, PRP.
• Blizny przerostowe/keloidy: iniekcje sterydowe, silikon, laser barwnikowy.

---

Podsumowanie cd.

• Izotretynoina doustna wymaga nadzoru dermatologicznego, monitorowania dobranego do ryzyka oraz ścisłego programu zapobiegania ciąży u osób mogących zajść w ciążę.
• Algorytmy decyzyjne ułatwiają dobór terapii wg nasilenia i rodzaju blizn.
• Plan pielęgnacji 12‑tygodniowy pokazuje, jak krok po kroku wdrażać leczenie miejscowe i wspierającą pielęgnację.
• W Polsce dostępne są wszystkie główne grupy leków pod nazwami handlowymi (Differin, Isotrex, Locacid, Duac, Epiduo, Unidox, Tetralysal, Izotek, Axotret, Curacne, Yasmin, Yaz, Spironol), co pozwala na indywidualizację terapii.

---

Telemedycyna: wstępna ocena nasilenia, pielęgnacji i odpowiedzi na leczenie może odbyć się zdalnie, ale głębokie guzki, bliznowacenie, trądzik piorunujący i rozważanie izotretynoiny wymagają badania dermatologicznego oraz planu monitorowania. Przykładowe nazwy handlowe z listy nie gwarantują aktualnej dostępności produktu ani jednakowych wskazań; dobór preparatu odbywa się po weryfikacji ChPL. Niektóre retinoidy miejscowe także mają ograniczenia w ciąży lub przy planowaniu ciąży.