Bakteryjna waginoza (BV) – przewodnik
🔬 1. Patogeneza i mikrobiologia
- Fizjologiczna flora pochwy: dominują pałeczki Lactobacillus (L. crispatus, L. jensenii, L. gasseri), które produkują kwas mlekowy, nadtlenek wodoru i bakteriocyny – utrzymując kwaśne pH (3,8–4,5) i hamując wzrost patogenów.
- W BV: dochodzi do spadku Lactobacillus i nadmiernego wzrostu bakterii beztlenowych: Gardnerella vaginalis, Atopobium vaginae, Mobiluncus spp., Prevotella spp., Bacteroides spp.
- Biofilm: Gardnerella tworzy biofilm na nabłonku pochwy, który chroni bakterie przed leczeniem i sprzyja nawrotom.
- BV nie jest klasyczną infekcją, lecz stanem dysbiozy mikrobioty pochwy.
📊 2. Epidemiologia
- Dotyczy 10–30% kobiet w wieku rozrodczym, częściej u aktywnych seksualnie.
- Często przebiega bezobjawowo – nawet u 50% pacjentek.
- BV nie jest klasyczną chorobą przenoszoną drogą płciową, ale współżycie bez zabezpieczenia i zmiana partnera zwiększają ryzyko.
- Często nawraca – nawet 30% kobiet ma nawroty w ciągu 3 miesięcy.
🧪 3. Objawy kliniczne – szczegółowa charakterystyka
🔹 Wydzielina
- Kolor: szarawa, mlecznoszara, czasem biała.
- Konsystencja: jednorodna, wodnista lub lekko śluzowa, bez grudek.
- Lepkość: niska, łatwo wypływa z pochwy.
- Ilość: umiarkowana do obfitej, może nasilać się po stosunku.
🔹 Zapach
- Charakterystyczny „rybi” zapach, nasilający się po stosunku (alkalizacja nasieniem).
- Wynika z obecności amin lotnych: putrescyna, kadaweryna, trimetyloamina.
🔹 pH pochwy
- Podwyższone (>4,5) – kluczowy parametr różnicujący z grzybicą.
- Test paskowy lub elektroniczny – szybka ocena w gabinecie.
🔹 Dodatkowe objawy
- Świąd i pieczenie rzadziej niż w grzybicy.
- Możliwa tkliwość, uczucie wilgoci, dyskomfort przy współżyciu.
- Brak zaczerwienienia i obrzęku sromu (w odróżnieniu od kandydozy).
🧬 4. Diagnostyka
🔹 Kryteria Amsela (≥3 z 4 = BV)
- Jednorodna, szarawa wydzielina.
- pH pochwy >4,5.
- Po dodaniu KOH 10% – „whiff test” pozytywny (rybi zapach).
- Obecność „clue cells” w mikroskopii (komórki nabłonka pokryte bakteriami).
🔹 Skala Nugenta (ocena preparatu barwionego metodą Grama)
- 0–3 pkt: prawidłowa flora.
- 4–6 pkt: flora mieszana.
- 7–10 pkt: BV.
⚖️ 5. Różnicowanie z innymi infekcjami
| Cecha | Bakteryjna waginoza | Grzybicza infekcja pochwy | Rzęsistkowica |
|---|---|---|---|
| Wydzielina | Szarawa, jednorodna | Biała, grudkowata | Pienista, żółto‑zielona |
| Zapach | Rybi, intensywny | Brak lub drożdżowy | Czasem nieprzyjemny |
| pH | >4,5 | 3,8–4,5 | >4,5 |
| Świąd | Rzadki | Silny | Zmienny |
| Mikroskopia | Clue cells | Pseudostrzępki | Rzęsistki ruchliwe |
💊 6. Leczenie – preparaty dostępne w Polsce
🔹 Leczenie pierwszego rzutu
| Substancja | Postać | Przykładowe preparaty | Schemat |
|---|---|---|---|
| Metronidazol | Doustna | Metronidazol Polpharma, Metronidazol TZF | 500 mg 2× dziennie przez 7 dni |
| Metronidazol | Żel dopochwowy 0,75% | Metronidazolum Hasco, Aflofarm | 1 aplikacja/dzień przez 5 dni |
| Klindamycyna | Krem dopochwowy 2% | Dalacin C krem dopochwowy | 1 aplikacja/dzień przez 7 dni |
🔹 Leczenie infekcji mieszanych (BV + Candida)
| Postać | Preparat | Skład | Schemat |
|---|---|---|---|
| Globulki dopochwowe | Macmiror Complex 500 | Nifuratel + Nystatyna | 1 globulka wieczorem przez 8 dni |
| Krem dopochwowy | Macmiror Complex krem | Nifuratel + Nystatyna | 2,5 g/dzień przez 8 dni |
🔹 Leczenie nawrotów BV
- Metronidazol dopochwowo 2×/tydz. przez 4–6 miesięcy.
- Fluomizin (dequalinium chloride): 1 globulka/dzień przez 6 dni – działa na biofilm i bakterie beztlenowe.
- Probiotyki ginekologiczne:
- Doustne: Lactovaginal, Lactibiane CND.
- Dopochwowe: Invag, Lactovaginal kapsułki dopochwowe.
⚠️ 7. Powikłania
- Zakażenia górnych dróg rodnych (PID).
- Powikłania położnicze: przedwczesny poród, pęknięcie błon płodowych, niska masa urodzeniowa.
- Zwiększone ryzyko zakażeń HIV i innych STI.
- Nawroty grzybicy pochwy po leczeniu BV.
🛡️ 8. Profilaktyka
- Ograniczenie liczby partnerów seksualnych.
- Stosowanie prezerwatyw.
- Unikanie irygacji pochwy i agresywnych środków myjących.
- Probiotyki ginekologiczne po antybiotykoterapii.
- Leczenie partnera – tylko w przypadku objawów lub nawrotów.
❓ 9. FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy BV jest zaraźliwa?
Nie jest klasyczną STI, ale współżycie bez zabezpieczenia zwiększa ryzyko nawrotów.
Czy BV może występować bez objawów?
Tak – nawet 50% przypadków przebiega bezobjawowo.
Czy BV to infekcja?
Nie – to stan dysbiozy, czyli zaburzenia równowagi mikrobioty pochwy.
Czy można leczyć BV bez recepty?
Nie zaleca się – konieczna jest diagnoza i leczenie celowane.
Czy BV może nawracać?
Tak – nawet 30% kobiet ma nawroty w ciągu 3 miesięcy.
🧠 Podsumowanie
Bakteryjna waginoza (BV) to najczęstsza przyczyna nieinfekcyjnych upławów u kobiet w wieku rozrodczym. Jej istotą jest zaburzenie równowagi mikrobioty pochwy – spadek pałeczek Lactobacillus i wzrost bakterii beztlenowych, głównie Gardnerella vaginalis. Objawy obejmują charakterystyczny „rybi” zapach, szarawą, jednorodną wydzielinę, podwyższone pH i dyskomfort. Diagnostyka opiera się na kryteriach Amsela i skali Nugenta, a leczenie obejmuje metronidazol, klindamycynę oraz preparaty złożone (np. Macmiror Complex 500) w infekcjach mieszanych. W nawrotach stosuje się schematy długoterminowe, biofilm-targeting (np. Fluomizin) oraz probiotyki ginekologiczne. BV może prowadzić do powikłań położniczych, ginekologicznych i zwiększać ryzyko innych infekcji, dlatego wymaga precyzyjnego rozpoznania, leczenia i profilaktyki.
