Postępowanie terapeutyczne w biegunce zawsze powinno być ukierunkowane na przyczynę, jednak niezależnie od etiologii podstawą leczenia pozostaje odpowiednie nawodnienie. Farmakoterapia i dieta są dobierane indywidualnie, w zależności od obrazu klinicznego, wieku pacjenta oraz ryzyka powikłań.
Biegunka wirusowa
Biegunka wirusowa jest najczęstszą postacią biegunki ostrej, szczególnie u dzieci. Wywoływana jest głównie przez rotawirusy, norowirusy i adenowirusy.
Podstawowe zasady leczenia:
- doustne nawodnienie płynami glukozo-elektrolitowymi o obniżonej osmolarności, zgodnie z wytycznymi WHO oraz ESPGHAN/ESPID (2023–2025),
- częste podawanie małych objętości płynów,
- szybki powrót do normalnego żywienia, bez stosowania głodówek.
Leczenie wspomagające:
- probiotyki o udokumentowanej skuteczności, takie jak Lactobacillus rhamnosus GG oraz Saccharomyces boulardii, które skracają czas trwania biegunki i zmniejszają ryzyko hospitalizacji.
Antybiotyki nie są stosowane, ponieważ nie działają na wirusy i mogą zaburzać mikrobiotę jelitową.
Biegunka bakteryjna
Biegunka bakteryjna może mieć przebieg od łagodnego do ciężkiego, z gorączką, bólami brzucha i domieszką krwi w stolcu.
Podstawowe postępowanie:
- nawodnienie doustne lub dożylne (w zależności od stopnia odwodnienia),
- dieta lekkostrawna.
Antybiotyki stosuje się wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, takich jak:
- zakażenia Shigella,
- ciężkie zakażenia Salmonella u osób z grup ryzyka,
- zakażenia Clostridioides difficile.
Leczenie Clostridioides difficile obejmuje:
- metronidazol (w łagodnych postaciach),
- wankomycynę doustną lub fidaksomycynę w cięższych przypadkach.
⚠️ Loperamid jest przeciwwskazany w biegunce z krwią, gorączką i podejrzeniem zakażenia inwazyjnego, ponieważ zwiększa ryzyko powikłań.
Biegunka pasożytnicza
Biegunka pasożytnicza występuje częściej u osób podróżujących, dzieci oraz pacjentów z obniżoną odpornością.
Leczenie przyczynowe:
- Giardia lamblia – metronidazol lub tynidazol,
- Entamoeba histolytica – metronidazol, a następnie lek działający w świetle jelita (np. paromomycyna).
Postępowanie wspomagające:
- nawodnienie,
- dieta lekkostrawna,
- uzupełnianie niedoborów elektrolitów.
Biegunka osmotyczna
Biegunka osmotyczna wynika z obecności niestrawionych substancji w świetle jelita.
Postępowanie obejmuje:
- eliminację czynnika wywołującego (np. dieta bezlaktozowa w nietolerancji laktozy),
- w razie potrzeby suplementację enzymów trawiennych (np. laktaza),
- monitorowanie i wyrównywanie niedoborów pokarmowych.
Po usunięciu czynnika sprawczego objawy zwykle ustępują szybko.
Biegunka sekrecyjna
Biegunka sekrecyjna charakteryzuje się dużą utratą wody i elektrolitów, niezależnie od spożycia pokarmu.
Przykłady leczenia:
- w cholerze: intensywne nawodnienie doustne lub dożylne oraz antybiotyki (doksycyklina, azytromycyna),
- w guzach neuroendokrynnych: leczenie przyczynowe, często z zastosowaniem analogów somatostatyny.
Ten typ biegunki wymaga zwykle leczenia specjalistycznego.
Biegunka przewlekła w nieswoistych chorobach zapalnych jelit (IBD)
Biegunka w IBD (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) jest wynikiem przewlekłego procesu zapalnego.
Leczenie przyczynowe obejmuje:
- mesalazynę,
- glikokortykosteroidy,
- leki immunosupresyjne,
- leczenie biologiczne (np. inhibitory TNF-α).
Postępowanie dietetyczne:
- indywidualnie dobrana dieta,
- często ograniczenie błonnika w okresach zaostrzeń.
Konieczne jest regularne monitorowanie niedoborów, zwłaszcza żelaza, witaminy B12 i witaminy D.
Biegunka czynnościowa (zespół jelita drażliwego – IBS)
W IBS biegunka ma charakter czynnościowy, bez uchwytnej przyczyny organicznej.
Postępowanie obejmuje:
- dietę FODMAP,
- probiotyki,
- leki regulujące motorykę jelit,
- wsparcie psychologiczne i redukcję stresu.
Leczenie jest długoterminowe i ukierunkowane na poprawę jakości życia.
Przyczyna biegunki → leczenie → leki
| Przyczyna biegunki | Podstawowe leczenie | Leki stosowane |
|---|---|---|
| Biegunka wirusowa | Nawodnienie doustne, szybki powrót do diety | Płyny glukozo-elektrolitowe, probiotyki (L. rhamnosus GG, S. boulardii) |
| Biegunka bakteryjna | Nawodnienie, dieta, obserwacja | Antybiotyki tylko w wybranych przypadkach (np. Shigella, ciężka Salmonella) |
| Clostridioides difficile | Leczenie przyczynowe + izolacja | Metronidazol, wankomycyna doustna, fidaksomycyna |
| Biegunka pasożytnicza | Nawodnienie + leczenie celowane | Metronidazol, tynidazol, paromomycyna |
| Biegunka osmotyczna | Eliminacja czynnika sprawczego | Dieta bezlaktozowa, suplementacja laktazy |
| Biegunka sekrecyjna | Intensywne nawodnienie | Doksycyklina, azytromycyna (cholera), analogi somatostatyny |
| IBD (Crohn, WZJG) | Leczenie przeciwzapalne i immunologiczne | Mesalazyna, GKS, immunosupresja, leki biologiczne |
| IBS (biegunka czynnościowa) | Dieta i leczenie objawowe | Dieta FODMAP, probiotyki, leki regulujące motorykę |
| Biegunka polekowa | Odstawienie / zmiana leku | Leczenie objawowe, probiotyki |
| Biegunka podróżnych | Nawodnienie, dieta | Antybiotyki w ciężkich przypadkach (np. azytromycyna) |
FAQ – leczenie biegunki
Jak leczyć biegunkę w zależności od przyczyny?
Leczenie biegunki zawsze zaczyna się od nawodnienia. Dalsze postępowanie zależy od przyczyny – wirusowej, bakteryjnej, pasożytniczej lub przewlekłej – i może obejmować probiotyki, leki przeciwbakteryjne lub leczenie przyczynowe choroby podstawowej.
Czy każda biegunka wymaga antybiotyku?
Nie. Antybiotyki są wskazane tylko w wybranych zakażeniach bakteryjnych lub pasożytniczych. W biegunkach wirusowych antybiotyki są nieskuteczne i niewskazane.
Jakie leki pomagają w biegunce wirusowej?
Podstawą są doustne płyny glukozo-elektrolitowe oraz probiotyki, takie jak Lactobacillus rhamnosus GG i Saccharomyces boulardii. Nie stosuje się antybiotyków.
Czy loperamid jest bezpieczny przy biegunce?
Loperamid może być stosowany u dorosłych w wybranych przypadkach, ale jest przeciwwskazany przy biegunce z krwią, gorączką oraz w zakażeniach inwazyjnych.
Jak leczy się biegunkę pasożytniczą?
Biegunka pasożytnicza wymaga leczenia przyczynowego, np. metronidazolem lub tynidazolem, w zależności od wykrytego pasożyta, oraz odpowiedniego nawodnienia.
Co jest najważniejsze w leczeniu biegunki u dzieci?
Najważniejsze jest szybkie nawodnienie doustnymi płynami nawadniającymi oraz kontynuacja karmienia. Rutynowe badania mikrobiologiczne nie są zalecane przy łagodnym przebiegu.
Jak leczy się biegunkę przewlekłą?
Biegunka przewlekła wymaga diagnostyki i leczenia choroby podstawowej, np. IBD, celiakii lub IBS, oraz monitorowania niedoborów pokarmowych.
Kiedy biegunka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
Gdy występuje krew w stolcu, wysoka gorączka, objawy odwodnienia, silny ból brzucha, biegunka u niemowlęcia lub objawy utrzymują się ponad 7–10 dni.
Podsumowanie
Leczenie biegunki zawsze powinno być dostosowane do jej przyczyny, jednak rehydratacja pozostaje podstawą terapii we wszystkich postaciach. Antybiotyki są wskazane wyłącznie w wybranych zakażeniach bakteryjnych i pasożytniczych. Probiotyki mają udowodnioną skuteczność w biegunce infekcyjnej, a dieta powinna być wdrażana wcześnie, bez stosowania głodówek. W biegunkach przewlekłych kluczowe jest leczenie przyczynowe oraz regularne monitorowanie niedoborów żywieniowych.
Źródła:
- World Health Organization (WHO)
The Treatment of Diarrhoea: A Manual for Physicians and Other Senior Health Workers.
WHO, aktualizacje 2023–2025. - WHO / UNICEF
Clinical management of acute diarrhoea.
- ESPGHAN / ESPID
European guidelines for the management of acute gastroenteritis in children.
Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, aktualizacja 2023–2025. - Guarino A. et al.
Probiotics for the prevention and treatment of diarrhea.
JPGN, 2022–2024.
DOI: 10.1097/MPG.0000000000003314
- Szajewska H., Kolodziej M.
Systematic review with meta-analysis: Lactobacillus rhamnosus GG and acute gastroenteritis.
Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 2015 - McFarland LV.
Saccharomyces boulardii in the prevention of antibiotic-associated diarrhea.
World Journal of Gastroenterology, 2010.
- IDSA – Infectious Diseases Society of America
Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Infectious Diarrhea.
Clinical Infectious Diseases, aktualizacja 2023. - European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases (ESCMID)
Guidelines for Clostridioides difficile infection.
Clinical Microbiology and Infection, 2021–2024.
- CDC – Centers for Disease Control and Prevention
Giardiasis and Amebiasis – Treatment Guidelines.
Aktualizacja 2024/2025. - Stanley SL.
Amoebiasis.
The Lancet, 2003
- ECCO – European Crohn’s and Colitis Organisation
Guidelines on the management of IBD.
Aktualizacja 2023–2025. - ACG – American College of Gastroenterology
Guidelines for the management of IBS.
American Journal of Gastroenterology, 2021–2024.
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ)
Zasady żywienia w chorobach przewodu pokarmowego.
Aktualizacja 2022–2024. - mp.pl – Medycyna Praktyczna
Biegunka ostra i przewlekła – diagnostyka i leczenie.
