Choroba refluksowa przełyku (GERD)
Choroba refluksowa przełyku (GERD, gastroesophageal reflux disease) to przewlekłe schorzenie polegające na zarzucaniu treści żołądkowej do przełyku, które prowadzi do objawów klinicznych i/lub powikłań strukturalnych.
- NERD (non‑erosive reflux disease): objawy bez zmian endoskopowych.
- ERD (erosive reflux disease): obecność nadżerek w endoskopii.
- Przełyk Barretta: metaplazja nabłonka płaskiego w walcowaty – stan przedrakowy.
Epidemiologia
- GERD dotyczy 20–30% dorosłych w krajach rozwiniętych.
- W Polsce objawy zgagi ≥2×/tydz. zgłasza 15–20% populacji.
- Częstość rośnie z wiekiem, BMI, spożyciem alkoholu i paleniem tytoniu.
- Choroba obniża jakość życia podobnie jak przewlekłe choroby serca czy cukrzyca.
Patofizjologia
- Dolny zwieracz przełyku (LES): osłabienie lub nadmierne rozluźnienia (TLESR).
- Przepuklina rozworu przełykowego: zaburza mechanikę LES.
- Opóźnione opróżnianie żołądka: zwiększa ciśnienie w żołądku → refluks.
- Zmniejszone oczyszczanie przełyku: słabsza perystaltyka i mniej śliny → dłuższy kontakt kwasu z błoną śluzową.
- Treść refluksowa: kwas solny, pepsyna, żółć, enzymy trzustkowe → zapalenie, nadżerki, metaplazja.
Objawy kliniczne
- Typowe: zgaga, regurgitacja, odbijanie, czkawka, ból w nadbrzuszu.
- Pozaprzełykowe: przewlekły kaszel, chrypka, astma refluksowa, ból w klatce piersiowej, próchnica zębów.
- Alarmowe: dysfagia, krwawienie, spadek masy ciała, niedokrwistość, wymioty nocne.
Diagnostyka
- Test terapeutyczny IPP: próba leczenia przez 8 tygodni.
- Gastroskopia (EGD): ocena nadżerek, przełyku Barretta; biopsja przy podejrzeniu dysplazji.
- pH‑metria 24h z impedancją: złoty standard w NERD; mierzy ekspozycję przełyku na kwas.
- Manometria przełyku: ocena LES i perystaltyki; obowiązkowa przed fundoplikacją.
Leczenie
1. Styl życia
- Redukcja masy ciała.
- Unikanie posiłków 2–3 h przed snem.
- Uniesienie wezgłowia łóżka o 10–15 cm.
- Ograniczenie tłuszczów, czekolady, kawy, alkoholu, cytrusów, mięty.
- Rzucenie palenia.
2. Farmakoterapia – Inhibitory pompy protonowej (IPP)
IPP są lekami pierwszego wyboru w GERD. Poniżej zestawienie dostępnych w Polsce substancji:
| Substancja czynna (INN) | Przykładowe nazwy handlowe w Polsce | Dawkowanie standardowe | Uwagi kliniczne |
|---|---|---|---|
| Omeprazol | Bioprazol Bio, Losec, Polprazol, Helicid | 20–40 mg/d | Najstarszy IPP; dostępny także OTC w dawce 20 mg |
| Pantoprazol | Controloc, Nolpaza, Panzol, Pantopraz | 20–40 mg/d | Popularny, dobrze tolerowany, najmniej interakcji lekowych |
| Esomeprazol | Nexium, Emanera, Esomeprazol Polpharma | 20–40 mg/d | Silniejsze działanie, preferowany w ciężkim GERD |
| Lanzoprazol | Lanzul, Lanzoprazol Teva, Zoltum | 15–30 mg/d | Dobra biodostępność, stosowany także w eradykacji H. pylori |
| Rabeprazol | Pariet, Rabeprazol Polpharma | 20 mg/d | Szybki początek działania, mniej interakcji z CYP2C19 |
| Dexlanzoprazol | Dexilant | 30–60 mg/d | Najnowszy IPP; podwójne uwalnianie, skuteczny w nocnym refluksie |
3. Inne leki
- H2‑blokery: famotydyna (Famogast).
- Prokinetyki: itopryd (Itopirid), domperidon (Motilium).
4. Leczenie chirurgiczne
- Fundoplikacja Nissena: owinięcie dna żołądka wokół przełyku.
- Wskazania: brak poprawy po IPP, duża przepuklina, młody wiek.
Powikłania
- Przełyk Barretta: metaplazja nabłonka płaskiego w walcowaty; ryzyko raka przełyku.
- Rak gruczołowy przełyku: ryzyko 30–125× wyższe u pacjentów z Barretta.
- Zwężenia przełyku: przewlekłe zapalenie → bliznowacenie.
- Krwawienia, owrzodzenia, perforacje.
- Zaostrzenia astmy, przewlekły kaszel, zapalenia krtani.
Monitorowanie i rokowanie
- Przełyk Barretta: endoskopia z biopsją co 3–5 lat (bez dysplazji) lub częściej (z dysplazją).
- GERD przewlekły: kontrola objawów, ocena skuteczności leczenia, edukacja pacjenta.
- Rokowanie: dobre przy leczeniu IPP i zmianie stylu życia; powikłania rozwijają się głównie u pacjentów nieleczonych.
Podsumowanie
GERD to choroba przewlekła, ale skutecznie kontrolowana. Najważniejsze elementy postępowania to:
- wczesne rozpoznanie i leczenie IPP,
- zmiana stylu życia i diety,
- monitorowanie powikłań (przełyk Barretta),
- edukacja pacjenta i leczenie chorób współistniejących.
FAQ – GERD (choroba refluksowa przełyku)
1. Co to jest GERD?
GERD (gastroesophageal reflux disease) to przewlekła choroba polegająca na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku, co prowadzi do podrażnienia błony śluzowej i charakterystycznych objawów, takich jak zgaga i pieczenie za mostkiem.
2. Jakie są najczęstsze objawy GERD?
Do typowych objawów należą: zgaga, cofanie się kwaśnej treści, pieczenie w przełyku, ból w klatce piersiowej, kwaśny posmak w ustach, kaszel, chrypka i uczucie „guli w gardle”.
3. Czy GERD zawsze oznacza zgagę?
Nie. GERD może przebiegać bez klasycznej zgagi. U części osób dominuje kaszel, chrypka, ból gardła, problemy z połykaniem lub ból w klatce piersiowej.
4. Czym różni się refluks od GERD?
Refluks to pojedyncze epizody cofania się treści żołądkowej. GERD to stan przewlekły, w którym objawy występują regularnie i prowadzą do uszkodzenia przełyku.
5. Jakie są najczęstsze przyczyny GERD?
Najczęstsze przyczyny to: osłabienie dolnego zwieracza przełyku, otyłość, ciąża, stres, palenie tytoniu, alkohol, niektóre leki oraz nieprawidłowa dieta.
6. Czy dieta ma wpływ na GERD?
Tak. Tłuste potrawy, kawa, alkohol, czekolada, cytrusy, pomidory, ostre przyprawy i napoje gazowane mogą nasilać objawy refluksu.
7. Czy GERD można wyleczyć całkowicie?
GERD to choroba przewlekła, ale u wielu osób można ją skutecznie kontrolować poprzez leczenie farmakologiczne, dietę i zmianę stylu życia.
8. Jak leczy się GERD?
Leczenie obejmuje inhibitory pompy protonowej (IPP), leki zobojętniające, alginiany, zmianę diety, redukcję masy ciała oraz modyfikację stylu życia. W ciężkich przypadkach stosuje się leczenie chirurgiczne.
9. Czy GERD jest groźne?
Nieleczone GERD może prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie przełyku, zwężenie przełyku, przełyk Barretta oraz zwiększone ryzyko raka przełyku.
10. Kiedy zgłosić się do lekarza z objawami refluksu?
Gdy objawy są częste, nasilone, utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, nie reagują na leczenie domowe lub towarzyszą im trudności w połykaniu, spadek masy ciała czy ból w klatce piersiowej.
11. Czy stres może nasilać GERD?
Tak. Stres nie jest bezpośrednią przyczyną choroby, ale może znacząco nasilać objawy refluksu i zwiększać wrażliwość przełyku.
12. Czy GERD występuje u dzieci?
Tak. GERD może występować również u dzieci i niemowląt, objawiając się m.in. ulewaniami, niepokojem, kaszlem i problemami z karmieniem.
13. Czy GERD może powodować kaszel i chrypkę?
Tak. Refluks krtaniowo-gardłowy (LPR) może powodować przewlekły kaszel, chrypkę, ból gardła i uczucie zalegania śluzu.
14. Jak spać przy GERD?
Zaleca się spanie z uniesioną górną częścią ciała, na lewym boku oraz unikanie jedzenia na 2–3 godziny przed snem.
15. Czy GERD można leczyć bez leków?
W łagodnych przypadkach poprawę mogą przynieść zmiany stylu życia: dieta, redukcja masy ciała, unikanie alkoholu, rzucenie palenia i regularne posiłki.
Bibliografia
- Mayo Clinic – Gastroesophageal Reflux Disease (GERD): Symptoms & Causes & Treatment
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gerd/symptoms-causes/syc-20361940 - Cleveland Clinic – Acid Reflux & GERD (gastroesophageal reflux disease)
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17019-acid-reflux-gerd - HealthlinkBC – Gastroesophageal Reflux Disease (GERD)
https://www.healthlinkbc.ca/healthwise/gastroesophageal-reflux-disease-gerd-0 - StatPearls (NCBI Bookshelf) – Gastroesophageal Reflux Disease (GERD)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554462/ - Pentahospitals – Choroba refluksowa przełyku – przyczyny, objawy, leczenie –
https://badaniakliniczne.pentahospitals.pl/baza-wiedzy/choroba-refluksowa-przelyku-gerd-przyczyny-objawy-leczenie/
