Grzybicza infekcja pochwy (kandydoza sromu i pochwy) najczęściej wynika z nadmiernego wzrostu drożdżaków z rodzaju Candida w warunkach zaburzonej równowagi mikrobioty pochwy. Obraz kliniczny jest zdeterminowany przez lokalne zmiany środowiska (pH, obecność mucyn, biofilm) i odpowiedź zapalną nabłonka. Kluczowe dla trafnego rozpoznania jest precyzyjne opisanie wydzieliny (kolor, konsystencja, lepkość), zapachu, świądu, bólu przy współżyciu oraz ocenę pH i mikroskopii, a także odróżnienie od bakteryjnego zapalenia pochwy (BV) i rzęsistkowicy.
Przyczyny
- Rezerwuar i kolonizacja:
- Candida bytuje fizjologicznie w przewodzie pokarmowym i może przejściowo kolonizować pochwę.
- Biofilm: tworzenie biofilmu na nabłonku pochwy zwiększa adhezję, chroni przed lekami i sprzyja nawrotom.
- Zmiany środowiskowe i immunologiczne:
- Dysbioza Lactobacillus: spadek pałeczek kwasu mlekowego ogranicza produkcję kwasu mlekowego i nadtlenku wodoru, ułatwiając wzrost Candida.
- Hormony: estrogeny zwiększają glikogen w nabłonku, co może sprzyjać drożdżakom (ciąża, HTZ, antykoncepcja).
- Gatunki nie‑albicans: C. glabrata, C. krusei częściej w nawrotach i po azolach; reagują słabiej na standardową terapię.
Objawy z opisem wydzieliny i zapachu
Wydzielina, zapach, pH i dolegliwości
- Wydzielina w kandydozie:
- Wygląd: gęsta, biała, „serowata”/twarożkowata; często grudki na ścianach pochwy.
- Lepkość: raczej wysoka, przylega do nabłonka; może być nierównomierna (grudki + śluz).
- Ilość: od umiarkowanej do obfitej; niekiedy okresowo nasila się przed miesiączką.
- Zapach: zwykle brak silnego zapachu lub łagodny „drożdżowy”; nie rybi, nie kwasowy.
- pH: na ogół prawidłowe (ok. 3,8–4,5); wzrost pH sugeruje raczej BV lub mieszane zapalenie.
- Objawy towarzyszące:
- Świąd: intensywny, często dominujący; nasila się nocą i po aktywności fizycznej.
- Pieczenie i ból: pieczenie błony śluzowej, „szorstkość”, dyspareunia; nadżerki i mikropęknięcia mogą powodować kłujący ból.
- Dysuria: pieczenie przy mikcji o charakterze zewnętrznym (kontakt moczu z podrażnioną śluzówką).
- Obraz sromu: erythema (zaczerwienienie), obrzęk, możliwe mikropęknięcia i ślady drapania; przy długim przebiegu – pogrubienie nabłonka (lichenifikacja).
W praktyce klinicznej „serowata, bezrybia wydzielina + silny świąd przy prawidłowym pH” silnie sugeruje kandydozę.
Różnicowanie z innymi infekcjami i stanami pochwy
Tabela porównawcza najważniejszych cech
| Cecha | Kandydoza (grzybicza) | Bakteryjne zapalenie pochwy (BV) | Rzęsistkowica |
|---|---|---|---|
| Wydzielina | Biała, gęsta, grudkowata „serowata” | Cienka, jednorodna, mlecznoszara | Pienista, żółto‑zielona |
| Zapach | Zwykle brak, ewentualnie „drożdżowy” | Charakterystyczny „rybi”, | Czasem nieprzyjemny, ale mniej swoisty |
| pH | Zwykle prawidłowe (3,8–4,5) | Podwyższone (>4,5) | Podwyższone (>4,5) |
| Świąd | Bardzo nasilony | Niewielki lub brak | Zmienny; możliwy pieczenie |
| Mikroskopia | Pseudostrzępki/blastospores | „Clue cells”, brak leukocytów | Ruchliwe rzęsistki, leukocyty |
| Objawy towarzyszące | Dyspareunia, dysuria zewnętrzna | Często brak świądu, jedynie zapach | „Truskawkowa” szyjka (punktowe wybroczyny) |
Źródłem nietypowych prezentacji mogą być infekcje mieszane (Candida + BV), które wymagają łączonego podejścia.
Diagnostyka – standardowa i pogłębiona ocena
- Badanie ginekologiczne i ocena wydzieliny:
- Ocena konsystencji i zapachu: opis zgodnie z powyższymi cechami; „whiff test” (po dodaniu KOH) zwykle negatywny w kandydozie.
- pH: szybki test paskowy – prawidłowe w kandydozie, >4,5 przemawia za BV/rzęsistkowicą lub mieszanym zakażeniem.
- Mikroskopia (wet mount/KOH):
- KOH 10%: ułatwia uwidocznienie pseudostrzępek i blastospor Candida.
- Szybka ocena leukocytów: w BV zwykle skąpe, w rzęsistkowicy liczne.
- Hodowla/posiew i identyfikacja gatunków:
- Kiedy zlecać: nawroty, brak odpowiedzi, podejrzenie gatunków nie‑albicans.
- Interpretacja: wykrycie C. glabrata/C. krusei skłania do zmiany taktyki terapeutycznej.
- Dodatkowe testy:
- Panel molekularny (NAAT) w ośrodkach dysponujących; pomocny w wykryciu koinfekcji.
- Ocena czynników ryzyka: cukrzyca (glikemia), immunosupresja, ekspozycja na antybiotyki, estrogeny.
Podejście terapeutyczne – według typu klinicznego
Kandydoza niepowikłana (sporadyczna)
- Leczenie miejscowe:
- Azole dopochwowe: skuteczne w większości przypadków; dobór postaci (globulki, kremy) do nasilenia objawów.
- Leczenie sromu: kremy przeciwgrzybicze na obszar podrażniony, równolegle z terapią dopochwową.
- Leczenie doustne:
- Azol systemowy: rozważa się u pacjentek preferujących doustne formy lub przy nasilonych objawach; decyzja lekarza.
Kandydoza nawrotowa (≥4 epizody/rok) lub oporna
- Strategia „indukcja + utrzymanie”:
- Indukcja: intensyfikacja terapii do uzyskania pełnej remisji klinicznej.
- Utrzymanie: schemat przewlekły (np. cotygodniowy) w celu zmniejszenia ryzyka nawrotów; dobór do tolerancji i przeciwwskazań, pod kontrolą lekarza.
- Gatunki nie‑albicans:
- Zmiana klasy leku: alternatywy dla azoli w razie oporności; włączanie terapii dedykowanej po posiewie i ocenie specjalistycznej.
- Biofilm: rozważenie taktyk minimalizujących biofilm (dobór preparatów, edukacja higieniczna).
Ciąża i okres połogu
- Preferencja leczenia miejscowego:
- Globulki dopochwowe i kremy: bezpieczniejsze; unika się systemowych azoli.
- Edukacja: szczególna dbałość o komfort, nawilżenie, niepodrażniające środki myjące.
Infekcje mieszane (Candida + Bakteryja Vaginoza)
- Podejście sekwencyjne lub łączone:
- Najpierw redukcja dominującego komponentu: jeśli zapach rybi i pH wysokie → adresuj BV; następnie lecz komponent grzybiczy.
- Koordynacja terapii: zgodnie z tolerancją i oceną kliniczną.
Zawsze warto równolegle łagodzić objawy podrażnienia sromu (emolienty, krótkotrwały barierowy preparat ochronny), aby zmniejszyć drapanie i ryzyko mikrourazów.
Czynniki ryzyka i modyfikacje stylu życia ukierunkowane na prewencję nawrotów
- Higiena i odzież:
- Bawełniana, przewiewna bielizna: ogranicza wilgoć i macerację.
- Unikanie agresywnych środków myjących: brak irygacji, brak płynów antybakteryjnych; łagodny środek o zbliżonym pH.
- Szybka wymiana mokrej odzieży po treningu: redukcja wilgotności środowiska.
- Mikrobiota i dieta:
- Probiotyki intymne (Lactobacillus): wspierają odnowę mikrobioty; przydatne w nawrotach.
- Kontrola cukrów prostych: hiperglikemia sprzyja drożdżakom; wyrównanie cukrzycy jest kluczowe.
- Ekspozycje i leki:
- Antybiotyki szerokospektralne: minimalizacja zbędnych kursów; ewentualna osłona probiotyczna po konsultacji.
- Estrogeny/antykoncepcja: ocena wpływu na nawroty; możliwa modyfikacja metody przy częstych epizodach.
Sytuacje szczególne
- Kandydoza sromu bez wyraźnej wydzieliny: możliwa izolowana zajętość sromu (silny świąd, zaczerwienienie, mikropęknięcia) – wymaga leczenia miejscowego obejmującego srom.
- Dermatozy imitujące infekcję: kontaktowe zapalenie skóry, liszaj twardzinowy – utrzymujące się objawy mimo terapii przeciwgrzybiczej → kieruj do dermatologa/ginekologa.
- Ciała obce i tampony: mogą wpływać na konsystencję i zapach wydzieliny; ich obecność zmienia pH i sprzyja nadkażeniom.
- Immunosupresja: przebieg cięższy, nietypowy; częstsza oporność – konieczna opieka specjalistyczna.
FAQ – najczęstsze pytania
- Czy „serowata” wydzielina zawsze oznacza grzybicę?
Nie zawsze: typowa dla kandydozy, ale w infekcjach mieszanych konsystencja może się zmieniać; zapach i pH pomagają w różnicowaniu. - Dlaczego w kandydozie zapach zwykle nie jest „rybi”?
Bo „rybi” zapach wynika z amin lotnych produkowanych przez bakterie beztlenowe w BV; drożdżaki nie generują takiego profilu zapachowego. - Mam silny świąd, ale pH jest podwyższone – co to znaczy?
Możliwa infekcja mieszana (Candida + BV) lub inny stan zapalny; wymaga ukierunkowanego, często sekwencyjnego leczenia. - Czy partner wymaga leczenia?
Tylko gdy ma objawy (balanitis): zaczerwienienie, świąd, naloty. Bezobjawowo rutynowo się nie leczy. - Czy nawrotów można uniknąć?
Tak, częściowo: poprzez higienę dopasowaną do pH pochwy, bawełnianą bieliznę, ograniczenie cukrów, pracę nad mikrobiotą (probiotyki), mądrą gospodarkę antybiotykami. - Czym jest grzybica pochwy?
Grzybica pochwy, zwana vulvovaginal candidiasis, to zakażenie wywołane nadmiernym namnażaniem się grzybów z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans. Objawia się ono podrażnieniem i świądem okolic intymnych oraz charakterystycznym białym, grudkowatym upławem. - Jakie są typowe objawy?
Najczęstsze symptomy to:
intensywny świąd i pieczenie miejsc intymnych,
zaczerwienienie i obrzęk sromu/pochwy,
gęste, białe upławy przypominające twaróg,
ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu lub podczas stosunku. - Co ją najczęściej wywołuje?
Do nadmiernego rozrostu drożdżaków Candida dochodzi, gdy zaburzona jest mikroflora pochwy — np. po antybiotykoterapii, przy cukrzycy, w ciąży, przy obniżonej odporności lub zmianach hormonalnych. - Jak się diagnozuje grzybicę pochwy
Rozpoznanie opiera się na badaniu ginekologicznym i ocenie objawów klinicznych. W razie wątpliwości lekarz wykonuje posiew lub mikroskopię wydzieliny. - Jak wygląda leczenie?
W łagodnych i niepowikłanych przypadkach zwykle stosuje się miejscowe leki przeciwgrzybicze w postaci kremów, maści lub globulek dopochwowych (np. klotrimazol, fentikonazol, mikonazol)
− W cięższych lub nawracających infekcjach lekarz może przepisać doustne leki przeciwgrzybicze, najczęściej flukonazol.
− W przypadku podejrzenia innych drobnoustrojów lub gdy leczenie nie działa, wymagane są dodatkowe badania i terapia dopasowana przez specjalistę. - Czy można leczyć w ciąży?
W ciąży leczenie grzybicy pochwy zwykle opiera się na bezpiecznych preparatach miejscowych, takich jak globulki z klotrimazolem lub nystatyną, po konsultacji z lekarzem. - Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- objawy są nasilone lub powracają,
- leczenie OTC nie działa po kilku dniach,
- jesteś w ciąży lub masz inne choroby przewlekłe (np. cukrzycę).
Tabela preparatów przeciwgrzybiczych dostępnych w Polsce
| Preparat / substancja czynna | Postać | Działanie | Na co stosowany |
|---|---|---|---|
| Klotrimazol | Globulki dopochwowe / krem dopochwowy | Azolowe przeciwgrzybicze | Niepowikłana grzybica pochwy, miejscowo |
| Fentikonazol | Globulki dopochwowe | Azolowe przeciwgrzybicze | Niepowikłana grzybica pochwy, jednorazowa terapia |
| Mikonazol | Krem / globulki dopochwowe | Azolowe przeciwgrzybicze | Leczenie miejscowe grzybicy pochwy |
| Flukonazol | Tabletka doustna | Triazolowe przeciwgrzybicze | Nawracające lub ciężkie infekcje pochwy |
| Nystatyna | Globulki dopochwowe / krem | Polienowe przeciwgrzybicze | Miejscowe leczenie grzybicy pochwy |
Uwaga: część preparatów dopochwowych (np. klotrimazol, fentikonazol) może być dostępna bez recepty, ale w przypadku nasilonych objawów lub nawracających zakażeń warto skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem leków doustnych takich jak flukonazol.
Bibliografia
- https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/256370%2Cgrzybica-pochwy-objawy-przyczyny-i-skuteczne-leczenie
- https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/candidiasis.htm
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/yeast-infection/diagnosis-treatment/drc-20379004
- https://emedicine.medscape.com/article/213853-treatment
Podsumowanie
Kandydoza pochwy ma charakterystyczny fenotyp kliniczny: gęsta „serowata” wydzielina bez „rybiego” zapachu, intensywny świąd, zwykle prawidłowe pH. Trafne rozpoznanie opiera się na szczegółowej ocenie wydzieliny, zapachu, pH i mikroskopii, z różnicowaniem wobec BV i rzęsistkowicy. Leczenie dobiera się do fenotypu , a profilaktyka koncentruje się na odbudowie mikrobioty, higienie dostosowanej do fizjologii pochwy i kontroli czynników ryzyka. Dzięki temu można skutecznie opanować objawy, zredukować nawroty i poprawić jakość życia.
