Hemoroidy (guzki krwawnicze) to jedna z najczęstszych dolegliwości proktologicznych. Szacuje się, że nawet 50% dorosłych doświadcza ich objawów przynajmniej raz w życiu, a częstość ich występowania rośnie wraz z wiekiem. Problem ten dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, szczególnie osób prowadzących siedzący tryb życia, kobiet w ciąży oraz pacjentów z przewlekłymi zaparciami.
Choć hemoroidy są schorzeniem powszechnym i w większości przypadków niegroźnym, mogą znacząco obniżać komfort życia. Wstyd i bagatelizowanie objawów często opóźniają wizytę u lekarza, co może prowadzić do nasilenia dolegliwości. Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków hemoroidy można skutecznie leczyć – zarówno metodami zachowawczymi (domowymi i farmakologicznymi), jak i zabiegowo.
Czym są hemoroidy?
Wbrew powszechnemu przekonaniu hemoroidy nie są chorobą samą w sobie. Są to fizjologiczne struktury naczyniowe – sploty żylne zlokalizowane w kanale odbytu, które pełnią ważną funkcję w mechanizmie trzymania stolca i gazów. Wraz z mięśniami zwieracza odpowiadają za szczelność odbytu.
Problem pojawia się wtedy, gdy dochodzi do:
W takich sytuacjach mówimy o chorobie hemoroidalnej.
Rodzaje hemoroidów
W zależności od lokalizacji wyróżniamy:
Hemoroidy wewnętrzne
Zlokalizowane są powyżej linii grzebieniastej w kanale odbytu. Początkowo zwykle nie powodują bólu, ponieważ ta część odbytu jest słabiej unerwiona czuciowo. Najczęstszym objawem jest bezbolesne krwawienie podczas wypróżniania. W bardziej zaawansowanych stadiach mogą wypadać na zewnątrz.
Hemoroidy zewnętrzne
Znajdują się poniżej linii grzebieniastej, w okolicy odbytu. Są bogato unerwione, dlatego często powodują ból, pieczenie i obrzęk. W przypadku zakrzepicy mogą wywoływać silne, nagłe dolegliwości bólowe.
Postać mieszana
To współwystępowanie hemoroidów wewnętrznych i zewnętrznych, co jest częste w zaawansowanych stadiach choroby.
Dlaczego powstają hemoroidy?
Do najczęstszych czynników sprzyjających należą:
Mechanizm powstawania hemoroidów wiąże się z przewlekłym wzrostem ciśnienia w jamie brzusznej i w obrębie naczyń żylnych odbytu, co prowadzi do ich stopniowego poszerzania i utraty elastyczności.
Objawy hemoroidów
Objawy choroby hemoroidalnej mogą mieć różne nasilenie – od łagodnego dyskomfortu po silny ból utrudniający codzienne funkcjonowanie. Charakter dolegliwości zależy od stopnia zaawansowania zmian oraz od tego, czy dotyczą hemoroidów wewnętrznych, zewnętrznych czy postaci mieszanej.
Najczęstsze objawy to:
Krwawienie podczas wypróżniania
Zazwyczaj ma postać jasnoczerwonej krwi widocznej na papierze toaletowym, powierzchni stolca lub w muszli klozetowej. Krwawienie jest zwykle bezbolesne i pojawia się w trakcie parcia. Nawracające epizody mogą prowadzić do niedokrwistości.
Świąd i pieczenie okolicy odbytu
Wynikają z podrażnienia błony śluzowej, wycieku śluzu oraz przewlekłego stanu zapalnego. Objawy te nasilają się często po wypróżnieniu oraz przy długim siedzeniu.
Ból
Typowo występuje w przypadku:
Ból może być nagły, pulsujący i bardzo intensywny.
Uczucie niepełnego wypróżnienia
Pacjent ma wrażenie zalegania stolca lub „ciała obcego” w odbycie. Objaw ten bywa związany z wypadaniem hemoroidów wewnętrznych.
Wypadanie guzków krwawniczych
W początkowych stadiach cofają się samoistnie, w późniejszych wymagają ręcznego odprowadzenia lub pozostają na stałe poza odbytem.
Każde krwawienie z odbytu wymaga konsultacji lekarskiej w celu wykluczenia poważniejszych przyczyn, takich jak:
Nie należy samodzielnie zakładać, że każda obecność krwi to hemoroidy.
Stopnie zaawansowania hemoroidów
Stopień zaawansowania choroby hemoroidalnej określa się na podstawie stopnia wypadania guzków krwawniczych. Klasyfikacja ta ma kluczowe znaczenie dla wyboru metody leczenia.
I stopień
Guzki są powiększone, ale nie wypadają poza kanał odbytu.
Objawem dominującym jest krwawienie.
Zwykle skuteczne jest leczenie zachowawcze.
II stopień
Hemoroidy wypadają podczas parcia, ale cofają się samoistnie.
Często pojawia się świąd i uczucie dyskomfortu.
Możliwe leczenie farmakologiczne lub małoinwazyjne zabiegi.
III stopień
Guzki wypadają i wymagają ręcznego odprowadzenia.
Objawy są bardziej nasilone, częste nawroty.
Często wskazane leczenie zabiegowe.
IV stopień
Hemoroidy pozostają trwale poza odbytem i nie dają się odprowadzić.
Mogą ulegać zakrzepicy i owrzodzeniu.
Najczęściej wymagają leczenia chirurgicznego.
Stopień zaawansowania bezpośrednio wpływa na wybór terapii – od modyfikacji stylu życia i leków miejscowych w stadiach wczesnych, po zabiegi proktologiczne w postaciach zaawansowanych.
Hemoroidy – leczenie
Wybór metody leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby, nasilenia objawów oraz obecności powikłań (np. zakrzepicy). W początkowych stadiach skuteczne jest leczenie zachowawcze, natomiast w zaawansowanych przypadkach konieczne bywa leczenie zabiegowe.
Leczenie domowe (hemoroidy I–II stopnia)
Leczenie zachowawcze jest podstawą terapii we wczesnych stadiach choroby i często pozwala na całkowite ustąpienie objawów.
✔ Zmiana stylu życia
Najważniejszym elementem terapii jest regulacja wypróżnień i zmniejszenie parcia:
Zmniejszenie zaparć ogranicza wzrost ciśnienia w splotach żylnych odbytu i zapobiega nawrotom.
✔ Nasiadówki
Nasiadówki zmniejszają obrzęk, poprawiają ukrwienie i łagodzą ból.
Leki na hemoroidy (farmakoterapia)
Farmakoterapia ma na celu złagodzenie objawów – nie usuwa jednak przyczyny zaawansowanych zmian anatomicznych.
Preparaty miejscowe
Stosowane w postaci maści, kremów lub czopków doodbytniczych:
Stosowanie preparatów sterydowych nie powinno przekraczać kilku–kilkunastu dni bez kontroli lekarza.
Leki doustne
Leki flebotropowe mogą skracać czas trwania objawów i zmniejszać ryzyko nawrotów.
| Nazwa handlowa | Substancja czynna | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Procto-Glyvenol | tribenozyd + lidokaina | Ból, obrzęk, stan zapalny |
| Posterisan | zawiesina inaktywowanych bakterii E. coli | Świąd, podrażnienie, wspomaganie gojenia |
| Hemorol | wyciągi roślinne | Łagodne objawy hemoroidów |
| Aesculan | escyna + lidokaina | Obrzęk, pieczenie, dyskomfort |
| Diosmina (różne marki) | diosmina | Wsparcie naczyń żylnych, zmniejszenie obrzęku |
| Posterisan H | hydrokortyzon + zawiesina bakterii E. coli | Nasilony stan zapalny, świąd, obrzęk |
| Proktosedon | hydrokortyzon + cynchokaina + neomycyna + eskulina | Ostre zaostrzenie, silny ból, podejrzenie nadkażenia |
Leczenie zabiegowe
Stosowane przy hemoroidach III–IV stopnia lub gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektu.
Najczęściej stosowane metody:
Gumkowanie (metoda Barrona)
Założenie gumowej opaski na podstawę hemoroidu powoduje jego niedokrwienie i odpadnięcie w ciągu kilku dni.
Zabieg małoinwazyjny, wykonywany ambulatoryjnie.
Skleroterapia
Podanie środka obliterującego do hemoroidu powoduje jego zwłóknienie i zmniejszenie.
Laseroterapia
Koagulacja naczyń przy użyciu energii lasera – mniejszy ból po zabiegu.
Metoda Longo
Operacyjne podciągnięcie i zmniejszenie hemoroidów przy użyciu staplera okrężnego.
Hemoroidektomia chirurgiczna
Klasyczne wycięcie hemoroidów – stosowane w zaawansowanych przypadkach IV stopnia.
Dobór metody zależy od stopnia choroby, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz doświadczenia operatora.
Leczenie zakrzepu hemoroidalnego
Zakrzepica hemoroidu zewnętrznego objawia się:
Postępowanie obejmuje:
W większości przypadków objawy ustępują w ciągu 1–2 tygodni.
Czy hemoroidy można wyleczyć trwale?
Tak — w wielu przypadkach hemoroidy można wyleczyć skutecznie, a nawet trwale, szczególnie jeśli choroba zostanie rozpoznana we wczesnym stadium.
W początkowych stadiach (I–II stopień) objawy często ustępują po:
W takich sytuacjach możliwe jest całkowite cofnięcie dolegliwości bez konieczności leczenia zabiegowego.
W bardziej zaawansowanych stadiach (III–IV stopień) trwałe usunięcie zmian najczęściej wymaga leczenia zabiegowego (np. gumkowania, skleroterapii lub operacji). Zabieg może skutecznie wyeliminować istniejące guzki krwawnicze, jednak nie usuwa predyspozycji do ich powstawania.
Dlaczego hemoroidy mogą nawracać?
Choroba hemoroidalna jest związana z przewlekłym wzrostem ciśnienia w splotach żylnych odbytu. Jeśli po leczeniu pacjent wraca do:
istnieje ryzyko ponownego pojawienia się objawów.
Co zwiększa szansę na trwałe wyleczenie?
✔ wczesne rozpoznanie
✔ odpowiednio dobrane leczenie
✔ trwała zmiana stylu życia
✔ kontrola czynników ryzyka (zaparcia, otyłość)
✔ szybka reakcja przy pierwszych objawach nawrotu
Hemoroidy można wyleczyć całkowicie, ale trwałość efektu zależy od współpracy pacjenta i eliminacji czynników sprzyjających nawrotom. Leczenie usuwa objawy i zmiany anatomiczne, natomiast profilaktyka zapobiega ich ponownemu powstawaniu.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Choć hemoroidy często można leczyć samodzielnie w początkowym stadium, istnieją sytuacje, w których konsultacja lekarska jest konieczna.
Do lekarza należy zgłosić się szczególnie wtedy, gdy:
Występuje krwawienie z odbytu
Nawet jeśli podejrzewasz hemoroidy, każda obecność krwi wymaga diagnostyki. Krwawienie może być objawem nie tylko choroby hemoroidalnej, ale także:
Pojawia się silny ból
Nagły, intensywny ból może świadczyć o zakrzepicy hemoroidu zewnętrznego lub uwięźnięciu guzków krwawniczych. W takich przypadkach konieczna bywa pilna interwencja.
Objawy utrzymują się dłużej niż 7–10 dni
Brak poprawy mimo stosowania leczenia domowego i preparatów miejscowych powinien skłonić do konsultacji proktologicznej.
Dolegliwości nawracają
Częste epizody krwawienia, wypadania guzków czy bólu mogą oznaczać zaawansowanie choroby i wskazywać na konieczność leczenia zabiegowego.
Występują objawy ogólne
Osłabienie, zawroty głowy czy niedokrwistość mogą być konsekwencją przewlekłej utraty krwi.
W wielu przypadkach wystarczająca jest konsultacja w ramach teleporady, jednak przy nasilonych objawach lekarz może zalecić badanie per rectum lub anoskopię.
Najczęściej zadawane pytania
FAQ – Hemoroidy
Podsumowanie
Hemoroidy to częsty, choć wstydliwy problem zdrowotny, który może znacząco obniżać komfort życia. W początkowych stadiach skuteczne bywa leczenie domowe oraz farmakologiczne, natomiast w bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne może być leczenie zabiegowe.
Kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka oraz eliminacja czynników ryzyka, takich jak zaparcia i siedzący tryb życia. Odpowiednio dobrana terapia pozwala nie tylko złagodzić objawy, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotów i uniknąć powikłań.
Nie należy bagatelizować krwawienia ani przewlekłego bólu — szybka konsultacja medyczna pozwala wykluczyć poważniejsze schorzenia i wdrożyć skuteczne leczenie.
Źródła:
American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS) Clinical Practice Guidelines
https://fascrs.org/ascrs/media/files/downloads/education/clinical_practice_guidelines/hemorrhoids_cpg_2021.pdf
Cochrane Review – Phlebotonics for hemorrhoids
https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD004322.pub3/ful
European Society of Coloproctology Guidelines
https://www.escp.eu.com/guidelines
NICE Guidelines – Rectal bleeding assessment
https://www.nice.org.uk/guidance
Przeczytaj również:
1 Ból brzucha, diagnostyka, leczenie
2 Owsiki a świąd odbytu? Sprawdź, jak rozpoznać i wyleczyć enterobiozę – 10 faktów.
