Co to jest IBS?
IBS (Irritable Bowel Syndrome, zespół jelita drażliwego) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe jelit, które nie wynika z uchwytnych zmian organicznych. Szacuje się, że dotyka od 10 do 20% populacji, częściej kobiet niż mężczyzn. Choć nie stanowi zagrożenia życia, znacząco obniża komfort codziennego funkcjonowania.
Objawy zespołu jelita drażliwego
Najczęściej zgłaszane symptomy to:
- Bóle brzucha nasilające się po posiłkach i ustępujące po wypróżnieniu
- Wzdęcia i gazy
- Zmienny rytm wypróżnień – biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie
- Uczucie niepełnego wypróżnienia
- Śluz w stolcu
Objawy mogą nasilać się w okresach stresu, po spożyciu ciężkostrawnych posiłków lub w wyniku zaburzeń mikrobioty jelitowej.
Przyczyny IBS
Etiologia IBS jest wieloczynnikowa:
- Nadwrażliwość trzewna – jelita reagują silniej na bodźce mechaniczne i chemiczne
- Zaburzenia mikrobioty jelitowej – dysbioza może wpływać na perystaltykę i odporność
- Stres i czynniki psychologiczne – oś jelito–mózg odgrywa kluczową rolę
- Nieprawidłowa dieta – produkty bogate w FODMAP nasilają objawy
- Przebyte infekcje jelitowe – tzw. IBS po infekcji
Diagnostyka IBS
Rozpoznanie IBS opiera się na Kryteriach Rzymskich IV:
- Nawracający ból brzucha przez co najmniej 1 dzień w tygodniu w ciągu ostatnich 3 miesięcy
- Objawy związane z wypróżnieniem, zmianą częstotliwości lub konsystencji stolca
Badania dodatkowe (morfologia, CRP, badania kału, kolonoskopia) wykonuje się głównie w celu wykluczenia innych chorób, takich jak celiakia, nieswoiste zapalenia jelit czy nowotwory.
Leczenie IBS
1. Dieta
- Dieta low FODMAP – ograniczenie fermentujących węglowodanów (np. cebula, czosnek, jabłka, produkty mleczne)
- Regularne posiłki – unikanie przejadania się i długich przerw
- Ograniczenie kofeiny, alkoholu i tłuszczów
2. Farmakoterapia – przykłady leków
- Leki rozkurczowe:
- Duspatalin (mebeweryna) – zmniejsza napięcie mięśni gładkich jelit
- Debretin (trimebutyna) – reguluje motorykę jelit
- Buscopan (hioscyna butylobromek) – łagodzi skurcze brzucha
- Leki przeciwbiegunkowe:
- Loperamid – zmniejsza częstotliwość wypróżnień
- Truberzi (eluksadolina) – działa na receptory opioidowe w jelitach
- Leki na zaparcia:
- Makrogole – środki osmotyczne zwiększające ilość wody w jelitach
- Constella (linaklotyd) – nowoczesny lek na IBS z zaparciami
- Leki regulujące mikrobiotę jelitową:
- Probiotyki (np. Lactobacillus, Bifidobacterium)
- Xifaxan (ryfaksymina) – antybiotyk działający miejscowo w jelitach
- Leki wpływające na oś jelito–mózg:
- Amitryptylina (TLPD) w małych dawkach – łagodzi ból i poprawia nastrój
- SSRI – stosowane w przypadku współistniejących zaburzeń lękowych lub depresyjnych
3. Wsparcie psychologiczne
- Terapia poznawczo-behawioralna
- Techniki relaksacyjne (medytacja, joga, oddech)
- Biofeedback
Styl życia a IBS
Zmiana stylu życia ma ogromne znaczenie:
- Aktywność fizyczna poprawia perystaltykę jelit
- Redukcja stresu – mindfulness, medytacja, spacery
- Monitorowanie objawów – prowadzenie dziennika żywieniowego
Tabela leków w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS)
| Objaw dominujący | Grupa leków | Przykłady leków | Krótki opis działania |
|---|---|---|---|
| Bóle brzucha, skurcze jelit | Leki rozkurczowe | Duspatalin, Debretin, Buscopan, Meteospasmyl | Rozluźniają mięśnie gładkie jelit, zmniejszają napięcie i ból |
| Biegunka | Leki przeciwbiegunkowe | Loperamid, Truberzi, Racecadotril | Zmniejszają częstotliwość wypróżnień, poprawiają konsystencję stolca |
| Zaparcia | Środki osmotyczne / nowoczesne leki | Makrogole, Constella (linaklotyd), Lubiproston | Zwiększają ilość wody w jelitach, ułatwiają wypróżnienia |
| Zaburzenia mikrobioty jelitowej | Probiotyki / antybiotyki jelitowe | Probiotyki (Lactobacillus, Bifidobacterium), Xifaxan | Wspierają równowagę flory jelitowej, działają miejscowo w jelitach |
| Nasilone bóle, zaburzenia nastroju | Leki wpływające na oś jelito–mózg | Amitryptylina, SSRI | W małych dawkach łagodzą ból, poprawiają nastrój |
Podsumowanie
Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie jelit, które wymaga indywidualnego podejścia. Kluczowe znaczenie ma dieta, redukcja stresu oraz odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne – od leków rozkurczowych (Duspatalin, Debretin, Buscopan), przez przeciwbiegunkowe (Loperamid, Truberzi), po preparaty na zaparcia (Constella, makrogole) i antybiotyki jelitowe (Xifaxan). Wspomagająco stosuje się probiotyki i wsparcie psychologiczne.
Bibliografia
- Dybała, E., Mazurek, M. (2023). Irritable bowel syndrome – a literature review / Zespół jelita drażliwego – przegląd literatury. Journal of Education, Health and Sport.
Dostęp online: https://apcz.umk.pl/JEHS/article/download/42230/34828 - Pietrzak, A., Skrzydło-Radomańska, B., Mulak, A., Lipiński, M., Małecka-Panas, E., Reguła, J., Rydzewska, G. (2018). Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego. Polskie Towarzystwo Gastroenterologii.
Dostęp online: https://ptg-e.org.pl/wp-content/uploads/2022/03/Wytyczne-IBS-pol-2018.pdf - Nowak, N. (2020). Leczenie zespołu jelita drażliwego (IBS) i dyspepsji czynnościowej (FD). Lek w Polsce, 30(1), 22–33.
Dostęp online: https://bpp.umlub.pl/bpp/rekord/27,91283/ - Camilleri, M., Ford, A. C. (2017). Irritable Bowel Syndrome: Pathophysiology and Current Therapeutic Approaches. Gastroenterology, 152(6), 1697–1710.
- Chey, W. D., Keefer, L., Whelan, K. (2015). Irritable Bowel Syndrome: A Clinical Review. JAMA, 313(9), 949–958.
