Impotencja, określana współcześnie jako zaburzenia erekcji (ED – erectile dysfunction), to problem zdrowotny, który dotyka milionów mężczyzn na całym świecie. Choć często kojarzona jest z wiekiem podeszłym, coraz częściej występuje również u mężczyzn młodych, aktywnych zawodowo i fizycznie. Zaburzenia erekcji wpływają nie tylko na życie seksualne, ale także na psychikę, relacje partnerskie oraz samoocenę.
Według danych epidemiologicznych problemy z erekcją dotyczą nawet 40–50% mężczyzn po 50. roku życia, a u części z nich są pierwszym objawem poważniejszych chorób ogólnoustrojowych, takich jak miażdżyca czy cukrzyca.
Czym jest impotencja?
Impotencja to trwała lub nawracająca niemożność uzyskania i/lub utrzymania wzwodu prącia, który umożliwiałby odbycie satysfakcjonującego stosunku seksualnego. Aby rozpoznać zaburzenia erekcji, problem musi utrzymywać się co najmniej kilka tygodni lub miesięcy i nie może być jedynie epizodyczny.
Warto podkreślić, że pojedyncze niepowodzenie seksualne nie oznacza jeszcze impotencji. Stres, zmęczenie czy przejściowe problemy emocjonalne mogą czasowo wpływać na erekcję.
Objawy zaburzeń erekcji
Do najczęstszych objawów impotencji należą:
- brak możliwości uzyskania erekcji mimo podniecenia seksualnego,
- trudności z utrzymaniem wzwodu do końca stosunku,
- osłabiona sztywność prącia,
- obniżone libido,
- problemy z ejakulacją (przedwczesny lub opóźniony wytrysk),
- unikanie kontaktów seksualnych z powodu lęku przed niepowodzeniem,
- spadek satysfakcji ze współżycia.
Objawy te mogą narastać stopniowo lub pojawić się nagle – co często sugeruje różne mechanizmy chorobowe.
Przyczyny impotencji
Zaburzenia erekcji mają zazwyczaj wieloczynnikowe podłoże. U większości pacjentów współistnieją przyczyny organiczne i psychogenne.
Czynniki organiczne
Do najczęstszych przyczyn fizycznych należą:
- choroby układu krążenia – miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa (zaburzenia erekcji bywają wczesnym objawem miażdżycy),
- cukrzyca, która uszkadza naczynia i nerwy odpowiedzialne za erekcję,
- zaburzenia hormonalne – niski poziom testosteronu, choroby tarczycy, hiperprolaktynemia,
- choroby neurologiczne – stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, urazy rdzenia kręgowego,
- choroby prostaty,
- działania niepożądane leków (np. niektóre leki na nadciśnienie, depresję, choroby serca).
Zaburzenia erekcji często współistnieją z chorobami opisanymi na TUPOLEK.pl, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy miażdżyca.
Czynniki psychogenne
Psychika odgrywa ogromną rolę w funkcjonowaniu seksualnym mężczyzny. Do czynników psychologicznych należą:
- przewlekły stres,
- depresja,
- zaburzenia lękowe,
- niska samoocena,
- problemy w relacji partnerskiej,
- presja związana z “wydajnością seksualną”.
W takich przypadkach erekcja nocna lub poranna często jest zachowana.
Styl życia
Na rozwój impotencji istotnie wpływają także czynniki związane ze stylem życia:
- palenie papierosów,
- nadużywanie alkoholu,
- brak aktywności fizycznej,
- otyłość i dieta bogata w tłuszcze nasycone,
- przewlekłe niedosypianie.
Diagnostyka zaburzeń erekcji
Diagnostyka impotencji powinna być kompleksowa i indywidualnie dopasowana.
Wywiad lekarski
Lekarz ocenia:
- czas trwania i nasilenie problemu,
- choroby współistniejące (np. cukrzyca, choroby serca),
- stosowane leki,
- styl życia,
- czynniki psychologiczne i relacyjne.
Badanie fizykalne
Obejmuje:
- ocenę budowy prącia i jąder,
- pomiar ciśnienia tętniczego,
- ocenę masy ciała i BMI,
- ocenę cech niedoboru androgenów.
Badania laboratoryjne
Najczęściej wykonywane badania to:
- testosteron całkowity i wolny,
- glukoza na czczo i HbA1c,
- profil lipidowy,
- TSH i hormony tarczycy,
- prolaktyna.
Badania dodatkowe
W wybranych przypadkach stosuje się:
- USG doppler prącia,
- testy nocnych erekcji (NPT),
- konsultację neurologiczną lub kardiologiczną.
Leczenie impotencji
Leczenie zaburzeń erekcji zależy od ich przyczyny oraz stopnia nasilenia.
Farmakoterapia
Najczęściej stosowane są inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE-5):
- sildenafil,
- tadalafil,
- wardenafil.
Leki te poprawiają przepływ krwi w prąciu i są skuteczne u większości pacjentów.
W przypadku niedoboru testosteronu rozważa się hormonalną terapię zastępczą, a w ciężkich przypadkach – iniekcje do ciał jamistych.
Psychoterapia
U pacjentów z dominującym podłożem psychogennym kluczową rolę odgrywa:
- psychoterapia indywidualna,
- terapia partnerska,
- leczenie depresji i zaburzeń lękowych,
- nauka technik redukcji stresu.
Leczenie chorób współistniejących
Skuteczna kontrola:
- cukrzycy,
- nadciśnienia tętniczego,
- chorób serca,
- otyłości
często prowadzi do istotnej poprawy funkcji seksualnych.
Metody inwazyjne
W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze stosuje się:
- protezy prącia,
- zabiegi chirurgiczne poprawiające przepływ krwi.
Profilaktyka zaburzeń erekcji
Aby zmniejszyć ryzyko impotencji, zaleca się:
- zdrową, zbilansowaną dietę,
- regularną aktywność fizyczną,
- unikanie używek,
- utrzymanie prawidłowej masy ciała,
- kontrolę chorób przewlekłych,
- regularne badania profilaktyczne.
Tabela: porównanie leków stosowanych w zaburzeniach erekcji (PDE-5)
| Substancja czynna | Początek działania (zwykle) | Czas działania (zwykle) | Jak stosować | Najczęstsze działania niepożądane | Ważne uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| Sildenafil | 30–60 min | 4–6 h | doraźnie przed stosunkiem | ból głowy, zaczerwienienie, niestrawność, zatkany nos, zaburzenia widzenia | jedzenie (zwłaszcza tłuste) może osłabiać i opóźniać działanie |
| Tadalafil | 30–60 min | do 36 h | doraźnie lub codziennie w małej dawce | ból głowy, zaczerwienienie, bóle mięśni/pleców, niestrawność | „długi ogon” — większa spontaniczność; ostrożnie w chorobach serca |
| Wardenafil | 30–60 min | 4–8 h | doraźnie przed stosunkiem | ból głowy, zaczerwienienie, katar, niestrawność | zwykle mniej wpływu jedzenia niż sildenafil, ale nadal możliwy |
| Awanafil (jeśli dostępny) | 15–30 min | 4–6 h | doraźnie przed stosunkiem | ból głowy, zaczerwienienie, zatkany nos | szybszy start; dostępność zależna od rynku i preparatów |
Najważniejsze przeciwwskazania i interakcje
Nie wolno łączyć inhibitorów PDE-5 z azotanami (np. nitrogliceryna stosowana w chorobie wieńcowej) – grozi to groźnym spadkiem ciśnienia.
Ostrożność jest też potrzebna przy niektórych lekach na prostatę/nadciśnienie (alfa-blokery) oraz w chorobach serca.
Czytaj także na TUPOLEK.pl
- Cukrzyca – objawy, przyczyny i leczenie
- Nadciśnienie tętnicze – przyczyny i leczenie
- Depresja – objawy i leczenie
- Otyłość – przyczyny i skutki zdrowotne
Źródła
- American College of Physicians. Hormonal Testing and Pharmacologic Treatment of Erectile Dysfunction. Ann Intern Med. 2009.
- Polskie Towarzystwo Andrologiczne. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia zaburzeń seksualnych u mężczyzn. 2019.
- MP.pl – Zaburzenia erekcji: leczenie farmakologiczne i operacyjne.
