Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna i zapalna, wynikająca z odkładania się kryształów moczanu sodu w stawach i tkankach. Charakteryzuje się napadowym, bardzo silnym bólem stawów, najczęściej palucha, i może prowadzić do trwałych uszkodzeń stawowych oraz powikłań nerkowych i sercowo-naczyniowych.
🧬 Dna moczanowa
I. Definicja i epidemiologia
Dna moczanowa (łac. arthritis urica, ang. gout) to choroba wynikająca z przewlekłej hiperurykemii, czyli podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi. Nadmiar kwasu moczowego prowadzi do krystalizacji moczanu sodu w płynie stawowym i tkankach okołostawowych, co wywołuje silny stan zapalny.
- Częstość występowania: 1–2% populacji dorosłych; u mężczyzn 3–4× częściej niż u kobiet.
- Szczyt zachorowań: 40–60 r.ż.
- Często współistnieje z: zespołem metabolicznym, nadciśnieniem, cukrzycą typu 2, przewlekłą chorobą nerek.
II. Patofizjologia
1. Hiperurykemia
- Kwas moczowy powstaje w wyniku metabolizmu puryn (z diety i endogennych źródeł).
- Gdy jego stężenie przekracza próg rozpuszczalności (>6,8 mg/dl), dochodzi do krystalizacji moczanu sodu.
2. Krystalizacja i zapalenie
- Kryształy moczanu sodu odkładają się w stawach, kaletkach, ścięgnach.
- Układ odpornościowy rozpoznaje je jako „ciało obce” → aktywacja inflammasomu NLRP3 → produkcja IL‑1β → napływ neutrofili → ostry stan zapalny.
3. Przebieg naturalny
- Faza bezobjawowej hiperurykemii.
- Ostre napady dny moczanowej.
- Okresy międzynapadowe.
- Dna przewlekła z guzkami dnawymi (tophi), destrukcją stawów i nefropatią moczanową.
III. Obraz kliniczny
1. Ostry napad dny moczanowej
- Nagły, bardzo silny ból jednego stawu (najczęściej I staw śródstopno-paliczkowy – podagra).
- Obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie, tkliwość.
- Objawy ogólne: gorączka, złe samopoczucie.
- Czas trwania: 3–10 dni; ustępuje samoistnie lub po leczeniu.
2. Lokalizacje
- Paluch, kolano, staw skokowy, nadgarstek, łokieć.
- Guzki dnawowe: twarde, niebolesne złogi moczanu w tkankach miękkich (uszy, łokcie, palce).
3. Dna przewlekła
- Wielostawowe zapalenie, deformacje, ograniczenie ruchomości.
- Nefropatia moczanowa: kamica moczanowa, przewlekła choroba nerek.
IV. Diagnostyka
1. Badania laboratoryjne
- Kwas moczowy: >6,8 mg/dl (hiperurykemia); może być prawidłowy w ostrym napadzie.
- CRP, OB: podwyższone w ostrym zapaleniu.
- Morfologia: leukocytoza, neutrofilia.
2. Badania obrazowe
- RTG: w przewlekłej dnie – nadżerki, zwężenie szpary stawowej, tophi.
- USG: „podwójny kontur” chrząstki, wysięk, złogi kryształów.
- TK podwójnej energii (DECT): wykrywa złogi moczanu sodu.
3. Punkcja stawu
- Złoty standard: identyfikacja igłowatych, dwójłamiących się kryształów moczanu sodu w płynie stawowym pod mikroskopem spolaryzowanym.
V. Leczenie
1. Leczenie ostrego napadu
| Grupa | Lek | Dawkowanie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| NLPZ | Naproksen, ibuprofen | pełne dawki przez 3–5 dni | Najczęściej stosowane |
| Kolchicyna | 0,5–1 mg co 8–12 h | Max 3 mg/d; działa szybko | Uwaga na toksyczność |
| GKS doustne | Prednizon 30–40 mg/d | 5–7 dni, potem redukcja | Alternatywa przy przeciwwskazaniach do NLPZ |
| GKS dostawowe | Triamcynolon, metyloprednizolon | 20–40 mg do dużego stawu | Szybka ulga, przy monoartritis |
2. Leczenie przewlekłe (hipourykemizujące)
| Lek | Mechanizm | Dawkowanie | Nazwy handlowe w Polsce |
|---|---|---|---|
| Allopurynol | Inhibitor oksydazy ksantynowej | 100–300 mg/d | Zyloric, Allupol |
| Febuksostat | Selektywny inhibitor oksydazy ksantynowej | 80–120 mg/d | Adenuric |
| Benzbromaron | Urykurytyk (zwiększa wydalanie kwasu moczowego) | 50–100 mg/d | Desuric |
| Peglotykaza | Rekombinowana urykaza (dożylnie) | 8 mg co 2 tyg. | Niedostępna w aptekach – tylko w badaniach klinicznych. |
Cel terapii: obniżenie stężenia kwasu moczowego <6 mg/dl (w tophi <5 mg/dl).
VI. Dieta i styl życia
1. Dieta niskopurynowa
- Ograniczenie: czerwone mięso, podroby, owoce morza, ryby tłuste, alkohol (zwłaszcza piwo), fruktoza.
- Zalecane: warzywa, produkty pełnoziarniste, chudy nabiał, woda mineralna, kawa (działanie ochronne).
2. Styl życia
- Redukcja masy ciała.
- Regularna aktywność fizyczna.
- Unikanie głodówek i diet wysokobiałkowych.
- Leczenie chorób współistniejących (nadciśnienie, cukrzyca, hipertriglicerydemia).
VII. Powikłania
- Stawowe: nadżerki, deformacje, ograniczenie ruchomości.
- Nerkowe: kamica moczanowa, przewlekła choroba nerek.
- Sercowo-naczyniowe: zwiększone ryzyko zawału, udaru, nadciśnienia.
- Metaboliczne: insulinooporność, zespół metaboliczny.
VIII. Rokowanie
- Przy odpowiednim leczeniu i modyfikacji stylu życia możliwe jest całkowite wygaszenie napadów i regresja tophi.
- Brak leczenia → progresja do dny przewlekłej, niepełnosprawność, powikłania narządowe.
- Leczenie hipourykemizujące powinno być kontynuowane przewlekle, nawet w okresach bezobjawowych.
IX. Podsumowanie
Dna moczanowa to choroba przewlekła, ale w pełni kontrolowalna. Kluczowe jest:
- Wczesne rozpoznanie i leczenie ostrego napadu.
- Długoterminowe obniżanie kwasu moczowego.
- Modyfikacja diety i stylu życia.
- Monitorowanie chorób współistniejących.
Zintegrowane podejście pozwala uniknąć powikłań i przywrócić pełną sprawność pacjentowi.
