Najczęstsze pasożyty w Polsce to owsiki, glista ludzka, lamblia i tasiemce. Objawy obejmują bóle brzucha, świąd odbytu, utratę masy ciała, niedokrwistość i zaburzenia koncentracji. Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych (np. albendazol, mebendazol, pyrantel, metronidazol) dobranych do konkretnej choroby.
🦠 Pasożyty i odrobaczenie – przegląd
1. Epidemiologia
- Polska: najczęściej występują owsiki (Enterobius vermicularis), glista ludzka (Ascaris lumbricoides), lamblia (Giardia intestinalis) i tasiemce (Taenia spp.).
- Świat: WHO szacuje, że ponad 1,5 miliarda ludzi cierpi na choroby pasożytnicze.
- Czynniki ryzyka: brak higieny, kontakt ze zwierzętami, spożywanie nieprzegotowanej wody, podróże do krajów tropikalnych.
- Nowe zagrożenia: zmiany klimatyczne i migracje zwiększają ryzyko przenoszenia pasożytów.
2. Objawy kliniczne
Układ pokarmowy
- Bóle brzucha, nudności, biegunki, zaparcia.
- Wzdęcia, utrata apetytu.
Układ nerwowy
- Drażliwość, zaburzenia snu, bóle głowy.
- Problemy z koncentracją, szczególnie u dzieci.
Ogólne
- Utrata masy ciała mimo prawidłowej diety.
- Niedokrwistość (niedobór żelaza).
- Osłabienie odporności, częste infekcje.
Objawy charakterystyczne
- Owsica: świąd odbytu, nasilający się w nocy.
- Glistnica: bóle brzucha, kaszel (larwy w płucach).
- Lamblioza: przewlekłe biegunki, cuchnące stolce, wzdęcia.
- Tasiemczyce: obecność członów tasiemca w stolcu, bóle brzucha.
3. Diagnostyka
- Badanie kału – wykrywanie jaj pasożytów.
- Wymaz z odbytu – przy podejrzeniu owsicy.
- Testy serologiczne – przeciwciała przeciw pasożytom.
- Badania obrazowe – w przypadku tasiemców lub pasożytów tkankowych.
4. Leczenie (odrobaczenie)
Leki przeciwpasożytnicze
- Albendazol (Zentel®) – szerokie spektrum działania.
- Mebendazol (Vermox®) – skuteczny w owsicy, glistnicy, włosogłówczycy.
- Pyrantel (Pyrantelum Polpharma®, Combantrin®) – stosowany głównie w owsicy i glistnicy.
- Metronidazol (Flagyl®) – w zakażeniach pierwotniakami (lamblioza).
- Tinidazol (Tindamax®) – alternatywa w lambliozie.
- Prazykwantel (Biltricide®) – w tasiemczycach i schistosomozie.
Zasady stosowania
- Leczenie zawsze pod kontrolą lekarza.
- Często konieczne powtórzenie kuracji po 2–3 tygodniach.
- W przypadku owsicy – leczenie całej rodziny.
5. Profilaktyka
- Mycie rąk przed jedzeniem i po kontakcie ze zwierzętami.
- Dokładne mycie owoców i warzyw.
- Unikanie picia nieprzegotowanej wody.
- Regularne odrobaczanie zwierząt domowych.
6. Tabela – choroby pasożytnicze, leki i postacie handlowe
| Choroba pasożytnicza | Lek pierwszego wyboru | Postacie handlowe (PL) |
|---|---|---|
| Owsica (Enterobius vermicularis) | Mebendazol, Pyrantel | Vermox®, Pyrantelum Polpharma® |
| Glistnica (Ascaris lumbricoides) | Albendazol, Pyrantel | Zentel®, Pyrantelum Polpharma® |
| Włosogłówczyca (Trichuris trichiura) | Mebendazol | Vermox® |
| Tasiemczyce (Taenia spp.) | Albendazol, Prazykwantel | Zentel®, Biltricide® |
| Lamblioza (Giardia intestinalis) | Metronidazol, Tinidazol | Flagyl®, Tindamax® |
| Węgorek jelitowy (Strongyloides stercoralis) | Iwermektyna, Albendazol | Stromectol®, Zentel® |
| Toksokaroza (Toxocara spp.) | Albendazol | Zentel® |
| Toksoplazmoza (Toxoplasma gondii) | Pirymetamina + Sulfadiazyna | Daraprim® + Sulfadiazine® |
7. Podsumowanie
- Pasożyty są częstym problemem zdrowotnym, szczególnie u dzieci.
- Objawy są niespecyficzne, dlatego konieczna jest diagnostyka.
- Odrobaczenie powinno być prowadzone tylko pod kontrolą lekarza.
- Profilaktyka (higiena, dieta, odrobaczanie zwierząt) jest kluczowa.
💊 Farmakologia leków przeciwpasożytniczych
1. Albendazol
- Mechanizm działania: hamuje polimeryzację tubuliny w komórkach pasożytów → zaburza transport glukozy i prowadzi do ich śmierci.
- Spektrum: glista ludzka, włosogłówka, tasiemce, węgorek jelitowy, toksokaroza.
- Dawkowanie:
- Glistnica, włosogłówczyca: 400 mg jednorazowo.
- Tasiemczyce: 400 mg/dobę przez 3 dni.
- Toksokaroza: 400 mg/dobę przez 5 dni.
- Postacie handlowe (PL): Zentel® (tabletki, zawiesina).
- Działania niepożądane: bóle brzucha, nudności, zawroty głowy, rzadko hepatotoksyczność.
2. Mebendazol
- Mechanizm działania: podobny do albendazolu – blokuje tubulinę i metabolizm glukozy.
- Spektrum: owsiki, glista ludzka, włosogłówka, tasiemce.
- Dawkowanie:
- Owsica: 100 mg jednorazowo, powtórzyć po 2 tygodniach.
- Glistnica: 100 mg 2×/dobę przez 3 dni.
- Postacie handlowe (PL): Vermox® (tabletki).
- Działania niepożądane: bóle brzucha, biegunki, rzadko neutropenia.
3. Pyrantel
- Mechanizm działania: blokuje przewodnictwo nerwowo‑mięśniowe pasożytów → porażenie i wydalenie z kałem.
- Spektrum: owsiki, glista ludzka.
- Dawkowanie:
- Owsica: 10 mg/kg mc. jednorazowo.
- Glistnica: 10 mg/kg mc. jednorazowo.
- Postacie handlowe (PL): Pyrantelum Polpharma® (zawiesina, tabletki), Combantrin®.
- Działania niepożądane: nudności, bóle brzucha, senność.
4. Metronidazol
- Mechanizm działania: uszkadza DNA pierwotniaków poprzez aktywne metabolity.
- Spektrum: lamblia (Giardia intestinalis), rzęsistek (Trichomonas vaginalis), pełzak czerwonki (Entamoeba histolytica).
- Dawkowanie:
- Lamblioza: 250 mg 2–3×/dobę przez 5–7 dni.
- Postacie handlowe (PL): Flagyl® (tabletki, zawiesina, roztwór do infuzji).
- Działania niepożądane: metaliczny smak w ustach, nudności, neuropatie obwodowe przy długim stosowaniu.
5. Tinidazol
- Mechanizm działania: podobny do metronidazolu – uszkadza DNA pasożytów.
- Spektrum: lamblia, rzęsistek.
- Dawkowanie:
- Lamblioza: 2 g jednorazowo.
- Postacie handlowe (PL): Tindamax® (tabletki).
- Działania niepożądane: nudności, bóle głowy, reakcje skórne.
6. Prazykwantel
- Mechanizm działania: zwiększa przepuszczalność błon komórkowych pasożytów dla jonów wapnia → skurcz i śmierć pasożyta.
- Spektrum: tasiemce (Taenia spp.), przywry (Schistosoma spp.).
- Dawkowanie:
- Tasiemczyce: 10–25 mg/kg mc. jednorazowo.
- Postacie handlowe (PL): Biltricide® (tabletki).
- Działania niepożądane: bóle brzucha, zawroty głowy, senność.
7. Iwermektyna
- Mechanizm działania: nasila przewodnictwo GABA w pasożytach → porażenie mięśni.
- Spektrum: węgorek jelitowy, filariozy.
- Dawkowanie:
- Węgorek jelitowy: 200 µg/kg mc. jednorazowo.
- Postacie handlowe (PL): Stromectol® (tabletki).
- Działania niepożądane: bóle głowy, zawroty, wysypki.
8. Pirymetamina + Sulfadiazyna
- Mechanizm działania: blokada syntezy kwasu foliowego u pasożytów.
- Spektrum: toksoplazmoza (Toxoplasma gondii).
- Dawkowanie:
- Pirymetamina 50 mg/dobę + Sulfadiazyna 1 g 4×/dobę.
- Postacie handlowe (PL): Daraprim® + Sulfadiazine®.
- Działania niepożądane: mielosupresja, reakcje alergiczne.
9. Tabela podsumowująca – choroba, lek, postać handlowa
| Choroba pasożytnicza | Lek | Postacie handlowe (PL) |
|---|---|---|
| Owsica | Mebendazol, Pyrantel | Vermox®, Pyrantelum Polpharma®, Combantrin® |
| Glistnica | Albendazol, Pyrantel | Zentel®, Pyrantelum Polpharma® |
| Włosogłówczyca | Mebendazol | Vermox® |
| Tasiemczyce | Albendazol, Prazykwantel | Zentel®, Biltricide® |
| Lamblioza | Metronidazol, Tinidazol | Flagyl®, Tindamax® |
| Węgorek jelitowy | Iwermektyna, Albendazol | Stromectol®, Zentel® |
| Toksokaroza | Albendazol | Zentel® |
| Toksoplazmoza | Pirymetamina + Sulfadiazyna | Daraprim® + Sulfadiazine® |
Artykuł ma charakter edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku podejrzenia zakażenia pasożytniczego należy skontaktować się z lekarzem
