Opryszczka (Herpes simplex) to przewlekła infekcja wirusowa wywoływana przez wirusy HSV‑1 i HSV‑2. Objawia się bolesnymi pęcherzykami na skórze i błonach śluzowych, najczęściej w okolicy warg lub narządów płciowych. Leczenie obejmuje miejscowe i ogólne leki przeciwwirusowe, profilaktykę nawrotów oraz edukację pacjenta
Etiologia i patogeneza
- HSV‑1 (Herpes simplex virus type 1) – najczęściej odpowiada za opryszczkę wargową (herpes labialis).
- HSV‑2 (Herpes simplex virus type 2) – częściej powoduje opryszczkę narządów płciowych (herpes genitalis).
- Wirus po zakażeniu pierwotnym przechodzi w stan utajenia w zwojach nerwowych (np. nerwu trójdzielnego).
- Reaktywacja następuje pod wpływem stresu, gorączki, promieniowania UV, menstruacji czy immunosupresji.
Obraz kliniczny
- Pierwotne zakażenie – gorączka, złe samopoczucie, bolesne pęcherzyki, powiększenie węzłów chłonnych.
- Nawroty – zwykle łagodniejsze, poprzedzone objawami prodromalnymi (mrowienie, pieczenie).
- Postacie kliniczne:
- opryszczka wargowa,
- opryszczka genitalna,
- opryszczka oczna (keratitis herpetica),
- opryszczka noworodków (ciężki przebieg),
- opryszczkowe zapalenie mózgu.
Leczenie miejscowe
- Acyklowir (Zovirax®, Hascovir®) – maści i kremy stosowane 5× dziennie przez 5 dni.
- Penciklowir (Vectavir®) – skuteczny w opryszczce wargowej, stosowany co 2 godziny.
- Preparaty wspomagające – żele z lidokainą, kremy cynkowe, plastry ochronne.
Leczenie ogólne
- Acyklowir doustny – Hascovir Control®, Zovirax®; stosowany w ciężkich zakażeniach i profilaktyce nawrotów.
- Walacyklowir (Valtrex®) – lepsza biodostępność niż acyklowir, stosowany w opryszczce genitalnej i profilaktyce.
- Famcyklowir (Famvir®) – skuteczny w opryszczce narządów płciowych i w profilaktyce nawrotów.
- Dawkowanie zależy od postaci klinicznej i stanu pacjenta (np. immunosupresja).
Opryszczka w szczególnych sytuacjach
- Ciąża – opryszczka genitalna może być groźna dla płodu; w przypadku aktywnej infekcji w czasie porodu zaleca się cięcie cesarskie.
- Noworodki – zakażenie HSV może prowadzić do sepsy i zapalenia mózgu.
- Immunosupresja – ryzyko rozsianych zakażeń, konieczne leczenie ogólne.
Zapobieganie nawrotom
- Farmakologiczna profilaktyka – długotrwałe stosowanie acyklowiru lub walacyklowiru u pacjentów z częstymi nawrotami.
- Styl życia – unikanie stresu, przemęczenia, ekspozycji na UV.
- Higiena – unikanie kontaktu z osobami w fazie aktywnej opryszczki, stosowanie własnych przyborów higienicznych.
Perspektywy badań
- Szczepionki przeciw HSV – w fazie badań klinicznych.
- Nowe leki przeciwwirusowe – inhibitory helikazy‑primazy HSV.
- Terapie genowe – badania nad trwałym wyciszeniem wirusa w zwojach nerwowych.
Bibliografia
- MP.pl – Opryszczka zwykła (Herpes simplex, HSV) – objawy, przyczyny, leczenie
- Forum Dermatologicum – Kompleksowe leczenie opryszczki wargowej
- PharmaProfit – Jak skutecznie walczyć z opryszczką? Przewodnik po leczeniu i profilaktyce
- Naxdent – Opryszczka: Objawy, Przyczyny, Leczenie i Domowe Sposoby
- Kodeks Zdrowie – Opryszczka – Skuteczne Metody Leczenia i Zapobiegania
Leki przeciwwirusowe w opryszczce
| Substancja czynna | Nazwy handlowe (PL) | Typowe dawkowanie (dorośli) | Wskazania kliniczne | Uwagi praktyczne |
|---|---|---|---|---|
| Acyklowir | Zovirax®, Hascovir®, Acyklovir Polfarmex | 200 mg 5×/dobę przez 5 dni (opryszczka wargowa); 400 mg 2–3×/dobę w profilaktyce nawrotów; w ciężkich zakażeniach dożylnie 5–10 mg/kg mc. co 8 h | Opryszczka wargowa, genitalna, profilaktyka nawrotów, zakażenia HSV u osób z immunosupresją | Wymaga częstego dawkowania; biodostępność ok. 15–30%; konieczna modyfikacja dawki przy niewydolności nerek |
| Walacyklowir | Valtrex®, Vaciclor® | 500 mg 2×/dobę przez 5–10 dni (opryszczka genitalna); 500 mg 1×/dobę w profilaktyce nawrotów; 1000 mg 3×/dobę w półpaścu | Opryszczka genitalna, wargowa, profilaktyka nawrotów, półpasiec | Prolek acyklowiru – biodostępność ok. 55%; wygodniejsze dawkowanie; stosowany także w profilaktyce zakażeń CMV po transplantacji |
| Famcyklowir | Famvir® | 250 mg 3×/dobę przez 5–7 dni (opryszczka genitalna); 125 mg 2×/dobę przez 5 dni (opryszczka wargowa); 500 mg 2×/dobę w półpaścu | Opryszczka genitalna, wargowa, półpasiec | Prolek penciklowiru; dobra biodostępność; droższy niż acyklowir/walacyklowir; stosowany w profilaktyce nawrotów u pacjentów z immunosupresją |
Uwagi
- Acyklowir – najczęściej stosowany, tani, ale wymaga częstego podawania.
- Walacyklowir – wygodniejsze dawkowanie, lepsza biodostępność, preferowany w opryszczce genitalnej i profilaktyce.
- Famcyklowir – skuteczny, szczególnie w półpaścu i opryszczce genitalnej, ale mniej dostępny i droższy.
- Profilaktyka nawrotów – walacyklowir i acyklowir stosowane przewlekle u pacjentów z częstymi nawrotami.
- Ciąża i karmienie – acyklowir uznawany za bezpieczny, walacyklowir stosowany ostrożnie, famcyklowir rzadziej.
Bibliografia
- Leksykon.com.pl – Acyklowir – dawkowanie i sposób podawania
- MP.pl – Vaciclor (walacyklowir) – działanie i dawkowanie
- DOZ.pl – Walacyklowir – opis leku i zastosowanie
- Rejestr Produktów Leczniczych – Acyklowir Promedo – charakterystyka produktu
- Gemini.pl – Vaciclor (walacyklowir) – ulotka i dawkowanie
