Przewlekły nieżyt nosa to długotrwały stan zapalny błony śluzowej nosa, utrzymujący się zwykle ponad 12 tygodni. Objawia się przewlekłym katarem, niedrożnością nosa, zaburzeniami węchu i częstymi infekcjami zatok. Może mieć podłoże alergiczne, infekcyjne, środowiskowe lub anatomiczne. Leczenie obejmuje farmakoterapię (leki przeciwhistaminowe, glikokortykosteroidy donosowe), eliminację czynników wyzwalających oraz w niektórych przypadkach zabiegi chirurgiczne.
1. Wprowadzenie i rys historyczny
Nieżyt nosa, czyli zapalenie błony śluzowej nosa, znany był już w starożytności – Hipokrates opisywał przewlekłe „katarowe” dolegliwości jako wynik „złych soków” w organizmie. W XIX wieku zaczęto odróżniać nieżyt ostry od przewlekłego, a w XX wieku pojawiły się pierwsze skuteczne leki donosowe. Dziś przewlekły nieżyt nosa jest jedną z najczęstszych chorób laryngologicznych, wpływającą na jakość życia milionów pacjentów.
2. Definicja
- Przewlekły nieżyt nosa (PNN) – stan zapalny błony śluzowej nosa utrzymujący się ≥12 tygodni.
- Może występować samodzielnie lub w połączeniu z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych.
3. Epidemiologia
- Dotyczy ok. 10–20% populacji w krajach rozwiniętych.
- Częściej występuje u osób narażonych na alergeny, zanieczyszczenia powietrza, dym tytoniowy.
- W Polsce przewlekły nieżyt nosa jest jedną z głównych przyczyn wizyt u laryngologa.
4. Przyczyny
- Alergie (pyłki, roztocza, sierść zwierząt).
- Infekcje przewlekłe (bakterie, wirusy).
- Czynniki środowiskowe (smog, pyły, chemikalia).
- Wady anatomiczne (skrzywienie przegrody nosa, przerost małżowin nosowych).
- Leki (np. przewlekłe stosowanie kropli obkurczających).
5. Objawy kliniczne
- Przewlekły katar (wydzielina wodnista, śluzowa lub ropna).
- Niedrożność nosa, utrudnione oddychanie.
- Zaburzenia węchu.
- Bóle głowy, uczucie zatkanego nosa.
- Częste kichanie, świąd nosa (zwłaszcza w alergicznym PNN).
6. Diagnostyka
- Wywiad i badanie laryngologiczne.
- Endoskopia nosa – ocena błony śluzowej, obecności polipów.
- Testy alergiczne – przy podejrzeniu podłoża alergicznego.
- Tomografia komputerowa zatok – w przypadku podejrzenia zmian anatomicznych lub przewlekłego zapalenia zatok.
7. Leczenie
Farmakoterapia
- Leki przeciwhistaminowe – w alergicznym PNN.
- Glikokortykosteroidy donosowe (np. mometazon, flutikazon) – redukują stan zapalny.
- Leki obkurczające naczynia – tylko krótkotrwale, aby uniknąć polekowego nieżytu nosa.
- Antybiotyki – w przypadku przewlekłych infekcji bakteryjnych.
Leki w PNN Przewlekły nieżyt nosa – leki, wskazania i preparaty handlowe w Polsce
Leczenie niefarmakologiczne
- Eliminacja czynników wyzwalających (alergeny, dym, pyły).
- Nawilżanie błony śluzowej nosa (solanki, inhalacje).
- Higiena środowiska (oczyszczacze powietrza, częste sprzątanie).
Leczenie chirurgiczne
- Septoplastyka – korekcja skrzywionej przegrody nosa.
- Konchoplastyka – zmniejszenie przerostu małżowin nosowych.
- FESS (Functional Endoscopic Sinus Surgery) – w przypadku współistniejącego przewlekłego zapalenia zatok.
8. Profilaktyka
- Unikanie alergenów i zanieczyszczeń.
- Ograniczenie stosowania kropli obkurczających.
- Regularne nawilżanie nosa.
- Leczenie chorób współistniejących (np. astma, refluks).
9. Podsumowanie
Przewlekły nieżyt nosa to choroba wieloczynnikowa, wymagająca indywidualnego podejścia. Podstawą jest dokładna diagnostyka, eliminacja czynników wyzwalających i systematyczne leczenie farmakologiczne. W przypadkach opornych konieczne są zabiegi chirurgiczne.
Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani profesjonalnej porady medycznej. W przypadku przewlekłego kataru lub niedrożności nosa należy skontaktować się z lekarzem laryngologiem.
