📖 Trądzik – przegląd
Wprowadzenie i epidemiologia
- Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest jedną z najczęstszych dermatoz – dotyczy ok. 80–90% nastolatków i 10–20% dorosłych.
- Choroba obejmuje jednostkę włosowo‑łojową i ma charakter przewlekły, nawrotowy.
- Wpływ psychospołeczny: obniżona samoocena, depresja, lęk społeczny.
- Występowanie: twarz, plecy, klatka piersiowa, ramiona.
Patofizjologia
- Nadmierna produkcja sebum – stymulowana przez androgeny (testosteron, DHT).
- Hiperkeratynizacja ujścia mieszka włosowego – powstawanie zaskórników.
- Kolonizacja przez Cutibacterium acnes – bakteria beztlenowa, produkująca lipazy i mediatory zapalne.
- Stan zapalny – aktywacja TLR, produkcja cytokin (IL‑1β, TNF‑α, IL‑8).
- Czynniki modulujące: dieta wysokoglikemiczna, nabiał, stres, kosmetyki komedogenne, genetyka.
Typy kliniczne
- Trądzik zaskórnikowy – przewaga zaskórników otwartych i zamkniętych.
- Trądzik grudkowo‑krostkowy – grudki, krosty, stan zapalny.
- Trądzik guzkowo‑torbielowaty – głębokie guzki, torbiele, ryzyko blizn.
- Trądzik skupiony – zlewne zmiany, blizny przerostowe.
- Trądzik piorunujący – ciężka postać z objawami ogólnymi.
- Trądzik dorosłych – częściej u kobiet, związany z hormonami i stresem.
Diagnostyka
- Wywiad: czas trwania, nasilenie, czynniki wyzwalające.
- Badanie dermatologiczne: typ i lokalizacja zmian.
- Ocena hormonalna: przy trądziku opornym (PCOS, hiperandrogenizm).
- Skala nasilenia: łagodny, umiarkowany, ciężki.
Schematy leczenia
Tabela 1. Leczenie wg postaci
| Postać | Leczenie miejscowe | Leczenie ogólne | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Zaskórnikowy | Retinoidy, kwas azelainowy | – | Delikatna pielęgnacja |
| Grudkowo‑krostkowy | Retinoid + nadtlenek benzoilu + antybiotyk miejscowy | Antybiotyk doustny (doksycyklina, limecyklina) | Terapia 3–6 mies. |
| Guzkowo‑torbielowaty | Retinoid + nadtlenek benzoilu | Izotretynoina doustna | Monitorowanie lipidów, wątroby |
| Skupiony | Leczenie skojarzone | Izotretynoina, czasem sterydy | Ryzyko blizn |
| Piorunujący | – | Sterydy + izotretynoina | Leczenie szpitalne |
| Dorosłych | Retinoidy, kwas azelainowy | Hormonalne (drospirenon, spironolakton) | Diagnostyka PCOS |
Preparaty dostępne w Polsce (nazwy handlowe)
1. OTC (bez recepty)
- Acne‑Derm – kwas azelainowy.
- Skinoren – kwas azelainowy.
- La Roche‑Posay Effaclar – dermokosmetyki.
- Maść cynkowa, pasta cynkowa – klasyczne preparaty wspierające.
2. Na receptę – miejscowe
- Retinoidy:
- Differin (adapalen).
- Isotrex (izotretinoina miejscowa).
- Locacid (tretinoina).
- Antybiotyki:
- Dalacin T (klindamycyna).
- Aknemycin (erytromycyna).
- Preparaty złożone:
- Duac (klindamycyna + nadtlenek benzoilu).
- Epiduo (adapalen + nadtlenek benzoilu).
3. Na receptę – doustne
- Antybiotyki tetracyklinowe:
- Unidox Solutab (doksycyklina).
- Tetralysal (limecyklina).
- Izotretynoina:
- Izotek, Axotret, Curacne.
- Hormonalne (u kobiet):
- Yasmin, Yaz (drospirenon).
- Spironol (spironolakton – off‑label).
Powikłania
- Blizny potrądzikowe (zanikowe, przerostowe, keloidy).
- Przebarwienia pozapalne.
- Zaburzenia psychiczne (depresja, lęk społeczny).
Profilaktyka i pielęgnacja
- Codzienne oczyszczanie skóry delikatnym żelem.
- Kosmetyki niekomedogenne.
- Unikanie agresywnych peelingów mechanicznych.
- Dieta: ograniczenie nabiału i produktów wysokoglikemicznych.
- Higiena snu, redukcja stresu.
- Regularne wizyty u dermatologa.
FAQ
- Czy dieta wpływa na trądzik? Tak – dieta wysokoglikemiczna i nabiał mogą nasilać zmiany.
- Czy izotretynoina jest bezpieczna? Tak, ale wymaga monitorowania (lipidy, próby wątrobowe).
- Czy antybiotyki można stosować długo? Nie – maksymalnie 3–6 miesięcy, zawsze w połączeniu z leczeniem miejscowym.
Podsumowanie
Trądzik to przewlekła choroba skóry o złożonej patofizjologii i wielu postaciach klinicznych. Leczenie musi być dostosowane do nasilenia – od retinoidów miejscowych w łagodnych formach po izotretynoinę doustną w ciężkich. W Polsce dostępne są wszystkie główne grupy leków pod nazwami handlowymi, co pozwala na indywidualizację terapii. Kluczowe jest szybkie wdrożenie leczenia, aby zapobiec bliznom i poprawić jakość życia pacjenta.
Inne:
Monitorowanie badań laboratoryjnych przy izotretynoinie
Izotretynoina doustna jest najskuteczniejszym lekiem w ciężkich postaciach trądziku, ale wymaga regularnego monitorowania laboratoryjnego ze względu na możliwe działania niepożądane.
Tabela 1. Badania obowiązkowe
| Badanie | Cel | Kiedy wykonać |
|---|---|---|
| Morfologia krwi | Ocena ogólnego stanu hematologicznego | Przed leczeniem, potem co 1–3 mies. |
| Lipidogram (CHOL, HDL, LDL, TG) | Ryzyko hipertriglicerydemii, dyslipidemii | Przed leczeniem, potem co 1–3 mies. |
| Próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, BIL, GGTP) | Ocena hepatotoksyczności | Przed leczeniem, potem co 1–3 mies. |
| Glukoza | Ryzyko zaburzeń metabolicznych | Przed leczeniem, potem wg wskazań |
| CK (kinaza kreatynowa) | Ocena mięśni przy bólach mięśniowych | W razie objawów |
| Test ciążowy u kobiet | Izotretynoina jest teratogenna | Przed leczeniem, co miesiąc w trakcie terapii |
Źródła: Diag.pl, Lek24, Salve, uPacjenta.
Algorytmy decyzyjne (flow‑charty)
Algorytm 1. Dobór terapii wg nasilenia
- Łagodny (komedonalny):
→ Retinoid miejscowy ± kwas azelainowy.
→ Pielęgnacja + fotoprotekcja. - Umiarkowany (grudkowo‑krostkowy):
→ Retinoid + nadtlenek benzoilu.
→ Antybiotyk miejscowy (krótko).
→ W razie potrzeby antybiotyk doustny (doksycyklina, limecyklina). - Ciężki (guzkowo‑torbielowaty/skupiony):
→ Izotretynoina doustna (monitorowanie badań).
→ Wspomagająco retinoid miejscowy.
→ U kobiet: rozważenie terapii hormonalnej. - Piorunujący:
→ Sterydy ogólne + izotretynoina.
→ Leczenie szpitalne.
Algorytm 2. Leczenie blizn potrądzikowych
- Blizny zanikowe typu ice‑pick: TCA‑CROSS, laser frakcyjny.
- Blizny boxcar: subcyzja + laser, wypełniacze.
- Blizny rolling: subcyzja, mikronakłuwanie, PRP.
- Blizny przerostowe/keloidy: iniekcje sterydowe, silikon, laser barwnikowy.
Podsumowanie cd.
- Izotretynoina doustna wymaga monitorowania badań (morfologia, lipidogram, próby wątrobowe, glukoza, test ciążowy).
- Algorytmy decyzyjne ułatwiają dobór terapii wg nasilenia i rodzaju blizn.
- Plan pielęgnacji 12‑tygodniowy pokazuje, jak krok po kroku wdrażać leczenie miejscowe i wspierającą pielęgnację.
- W Polsce dostępne są wszystkie główne grupy leków pod nazwami handlowymi (Differin, Isotrex, Locacid, Duac, Epiduo, Unidox, Tetralysal, Izotek, Axotret, Curacne, Yasmin, Yaz, Spironol), co pozwala na indywidualizację terapii.
