🩺 Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
I. Definicja i klasyfikacja
- Wrzód trawienny to ograniczony ubytek błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy, sięgający warstwy mięśniowej.
- Lokalizacja:
- wrzód żołądka – najczęściej na krzywiźnie mniejszej,
- wrzód dwunastnicy – zwykle w opuszce dwunastnicy.
- Klasyfikacja: wrzody związane z H. pylori, wrzody polekowe (NLPZ), wrzody idiopatyczne, wrzody stresowe (np. po ciężkich urazach, oparzeniach).
II. Epidemiologia
- Choroba wrzodowa dotyczy 5–10% populacji.
- Wrzody dwunastnicy występują 2–3 razy częściej niż wrzody żołądka.
- Helicobacter pylori odpowiada za ok. 90% wrzodów dwunastnicy i 70–90% wrzodów żołądka.
- NLPZ są drugą najczęstszą przyczyną – szczególnie u osób starszych.
- Choroba częściej występuje u mężczyzn, ale powikłania (np. krwawienia) częściej u kobiet i osób starszych.
III. Patofizjologia
- Czynniki agresywne: kwas solny, pepsyna, H. pylori, NLPZ.
- Czynniki ochronne: śluz, wodorowęglany, prostaglandyny, prawidłowy przepływ krwi w błonie śluzowej.
- Mechanizm H. pylori: bakteria produkuje ureazę → neutralizacja kwasu → uszkodzenie nabłonka przez toksyny i reakcję zapalną.
- Mechanizm NLPZ: hamowanie COX‑1 → spadek prostaglandyn → mniej śluzu i wodorowęglanów → podatność na kwas.
- Równowaga zaburzona → powstaje wrzód.
IV. Objawy kliniczne
- Ból w nadbrzuszu:
- wrzód żołądka – nasila się po posiłku,
- wrzód dwunastnicy – pojawia się na czczo lub w nocy, ustępuje po jedzeniu.
- Nudności, wymioty, uczucie pełności, odbijania.
- Krwawienia z przewodu pokarmowego (fusowate wymioty, smoliste stolce).
- Często przebieg bezobjawowy – ujawnia się dopiero powikłaniami.
V. Diagnostyka
- Gastroskopia (EGD): złoty standard – uwidacznia wrzód, umożliwia biopsję (wykluczenie raka żołądka).
- Testy na H. pylori: ureazowy, histologiczny, hodowla, test oddechowy ¹³C, antygen w kale.
- Badania laboratoryjne: morfologia (niedokrwistość), testy biochemiczne przy powikłaniach.
- Różnicowanie: rak żołądka, refluks, zapalenie żołądka, choroba trzustki.
VI. Leczenie
1. Eradykacja H. pylori
- Schemat trójlekowy: IPP + amoksycylina + klarytromycyna (10–14 dni).
- Schemat czterolekowy: IPP + bizmut + tetracyklina + metronidazol (w oporności).
- Kontrola skuteczności: test oddechowy lub antygen w kale po 4–8 tygodniach.
2. Leczenie farmakologiczne wrzodów
- IPP (inhibitory pompy protonowej): podstawowe leki w gojeniu wrzodów.
- Antagoniści H2: famotydyna – alternatywa.
- Leki osłonowe: sukralfat, preparaty bizmutu.
- Unikanie NLPZ: jeśli konieczne – stosowanie IPP jako gastroprotekcji.
3. Styl życia
- Ograniczenie alkoholu, kawy, ostrych przypraw.
- Rzucenie palenia.
- Regularne posiłki, unikanie głodówek.
VII. Powikłania
- Krwawienie z przewodu pokarmowego – najczęstsze; objawia się fusowatymi wymiotami, smolistymi stolcami.
- Perforacja wrzodu – nagły, silny ból brzucha, objawy otrzewnowe.
- Penetracja wrzodu – do trzustki, wątroby, dróg żółciowych.
- Zwężenie odźwiernika – w wyniku bliznowacenia, powoduje wymioty treścią pokarmową.
- Rak żołądka – część wrzodów żołądka może być nowotworowa lub transformować w raka.
VIII. Monitorowanie i rokowanie
- Kontrolna gastroskopia: obowiązkowa w przypadku wrzodu żołądka (wykluczenie raka).
- Testy na H. pylori: kontrola skuteczności eradykacji po 4–8 tygodniach.
- Rokowanie: dobre przy skutecznej eradykacji i leczeniu IPP; nawroty możliwe przy utrzymaniu czynników ryzyka (NLPZ, palenie).
IX. Podsumowanie
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy to częste schorzenie, którego głównymi przyczynami są zakażenie Helicobacter pylori i stosowanie NLPZ. Kluczowe znaczenie ma gastroskopia z biopsją, leczenie eradykacyjne oraz stosowanie IPP. Modyfikacja stylu życia i eliminacja czynników ryzyka są niezbędne dla trwałej remisji.
