TUPOLEK™ · 20% taniej na konsultację z kodem TUPOLEK20 Umów konsultację →
· ·

Upławy i wydzielina z pochwy — kolor, zapach, badania i leczenie

Chcesz omówić objawy intymne, wynik badania lub dotychczasowe leczenie? Lekarz oceni zgłoszenie i ustali dalsze postępowanie.

Silny ból, obfite krwawienie, omdlenie lub nagłe pogorszenie wymagają pilnej pomocy. W stanie nagłym dzwoń 112.

10–15 minut

O leczeniu i e-recepcie decyduje lekarz


TUPOLEK™ · Ścieżka dopasowana do artykułu
Zapalenie pęcherza

Wybierz rodzaj konsultacji

Najlepiej pasująca opcja jest już ustawiona. Możesz ją zmienić.

1 krok


PolecaneChcę omówić objawyLekarz zbierze wywiad i dobierze dalsze postępowanie.

Preparaty powiązane z tematem artykułu
Do 4 preparatów powiązanych z tematem na podstawie zarejestrowanych wskazań w ChPL
Pobieramy dane z ChPL…

Bez obietnicy leku lub dokumentu
Decyzję medyczną podejmuje lekarz po konsultacji.
Kod: TUPOLEK20 · wpisz w podsumowaniu

Lekarz analizuje zgłoszenie Weryfikacja wskazań medycznych Dokument tylko po kwalifikacji
Ilustracja macicy, jajowodów i jajników

Zmiana zapachu, koloru lub ilości wydzieliny z pochwy, zwłaszcza ze świądem i bólem, wymaga ustalenia przyczyny. Prawidłowa wydzielina jest naturalna i zmienia się w cyklu. Określenie „upławy” odnosi się do wydzieliny nieprawidłowej, ale w języku codziennym bywa używane szerzej. Sam wygląd nie wystarcza, aby wybrać lek. Dolegliwości mogą występować w wieku rozrodczym, ciąży i po menopauzie.

Upławy – wydzielina z pochwy o zmienionym kolorze, konsystencji lub zapachu, zwykle towarzysząca stanom zapalnym, infekcjom lub zaburzeniom hormonalnym.

Kobieta trzymająca podpaskę z krwią miesiączkową

Powiązane tematy: Infekcje intymne — wybierz objaw i dalszy krok · Wymaz z pochwy — jakie badanie, przygotowanie i omówienie wyniku.

TUPOLEK™ · Ścieżka dopasowana do artykułu Zapalenie pęcherza

Wybierz rodzaj konsultacji

Najlepiej pasująca opcja jest już ustawiona. Możesz ją zmienić.

1 krok

PolecaneChcę omówić objawyLekarz zbierze wywiad i dobierze dalsze postępowanie.

Preparaty powiązane z tematem artykułu Do 4 preparatów powiązanych z tematem na podstawie zarejestrowanych wskazań w ChPL
Pobieramy dane z ChPL…

Bez obietnicy leku lub dokumentu Decyzję medyczną podejmuje lekarz po konsultacji. Kod: TUPOLEK20 · wpisz w podsumowaniu

Jak powstają upławy w zależności od przyczyny?

  • Infekcje bakteryjne – zaburzenie równowagi flory bakteryjnej pochwy.
  • Infekcje grzybicze – nadmierny rozwój drożdżaków (Candida).
  • Infekcje pasożytnicze – np. rzęsistkowica.
  • Zapalenie szyjki macicy i STI – m.in. chlamydia, gonokoki; opryszczkę ocenia się szczególnie przy bolesnych zmianach. HPV nie jest typową przyczyną upławów.
  • Zaburzenia hormonalne – niedobór estrogenów w menopauzie.
  • Podrażnienia chemiczne – środki higieniczne, tampony, wkładki.

Jakie są rodzaje upławów?

  1. Białe, gęste, serowate – mogą towarzyszyć grzybicy, szczególnie ze świądem; sam wygląd nie potwierdza zakażenia.
  2. Szare, o rybim zapachu – mogą sugerować waginozę bakteryjną, wymagają oceny w kontekście objawów.
  3. Żółto-zielone, pieniste – mogą wystąpić przy rzęsistkowicy i innych zakażeniach; potrzebne jest odpowiednie badanie.
  4. Przejrzyste, wodniste – mogą być fizjologiczne albo związane z podrażnieniem; w ciąży nowy wodnisty wypływ wymaga oceny.
  5. Krwiste – infekcje, urazy, nowotwory.

Najczęstsze przyczyny upławów

  • Grzybica pochwy (Candida albicans) – białe, gęste upławy, świąd, pieczenie.
  • Bakteryjna waginoza – często jednorodna wydzielina i rybi zapach; silny świąd jest mniej typowy, ale nie jest wykluczony.
  • Rzęsistkowica – żółto-zielone, pieniste upławy, świąd, ból przy stosunku.
  • Zapalenie szyjki macicy – możliwe zakażenia przenoszone drogą płciową; nie rozpoznaje się ich po kolorze wydzieliny.
  • Menopauza – suchość i podrażnienia → upławy wodniste.
  • Podrażnienia chemiczne – środki higieniczne, wkładki, tampony.

Objawy towarzyszące upławom

  • Świąd i pieczenie.
  • Ból podczas stosunku.
  • Pieczenie przy oddawaniu moczu.
  • Krwawienia kontaktowe.
  • Obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej.
  • Gorączka i złe samopoczucie (w ciężkich infekcjach).

Wygląd wydzieliny a możliwe przyczyny

Rodzaj upławówMożliwa przyczynaObjawy towarzyszące
Białe, gęste, serowateGrzybica (Candida)Świąd, pieczenie
Szare, rybi zapachBakteryjna waginozaŚwiąd mniej typowy, możliwy dyskomfort
Żółto-zielone, pienisteRzęsistkowicaŚwiąd, ból przy stosunku
Przejrzyste, wodnisteWydzielina fizjologiczna, podrażnienia; inne przyczyny według ocenyPodrażnienie, suchość
KrwisteInfekcje, urazy, nowotworyKrwawienia kontaktowe
Przesuń tabelę w bok, jeśli nie widzisz wszystkich kolumn.

Upławy to objaw o wielu przyczynach – od infekcji bakteryjnych i grzybiczych po zaburzenia hormonalne czy podrażnienia chemiczne. Mogą mieć różny kolor, konsystencję i zapach, co pomaga wstępnie określić źródło problemu. Kluczowe jest rozpoznanie mechanizmu i objawów towarzyszących, aby wdrożyć skuteczne leczenie.

Jak diagnozuje się upławy?

Wywiad lekarski

Lekarz pyta o:

  • czas trwania i charakter wydzieliny (kolor, konsystencja, zapach),
  • objawy towarzyszące (świąd, pieczenie, ból, gorączka),
  • stosowane leki i środki higieniczne,
  • aktywność seksualną i ryzyko chorób przenoszonych drogą płciową,
  • choroby przewlekłe (cukrzyca, zaburzenia hormonalne).

Badanie fizykalne

  • Ocena błony śluzowej pochwy i szyjki macicy.
  • Badanie ginekologiczne – obecność zaczerwienienia, obrzęku, nadżerek.
  • Badanie ogólne i dodatkowe elementy oceny – zależnie od dolegliwości; badanie piersi nie rozpoznaje przyczyny upławów.

Badania dodatkowe

  • Ocena wydzieliny – pH, mikroskopia i odpowiednio dobrane badania, np. posiew drożdżaków lub test molekularny; nie każdy wymaz bada wszystkie przyczyny.
  • Cytologia lub test HPV – według zasad profilaktyki i wskazań dotyczących szyjki; nie zastępują diagnostyki zapalenia pochwy.
  • Badania hormonalne – tylko przy dodatkowych wskazaniach; nie są rutynowym panelem przy każdych upławach.
  • Badania krwi – dobierane do podejrzenia, np. glikemia przy odpowiednich czynnikach ryzyka lub parametry zapalne przy objawach ogólnych.
  • Testy na STI – m.in. chlamydię, gonokoki i rzęsistka według wskazań; HIV i kiłę ocenia się zależnie od narażenia, a opryszczkę głównie badaniem zmian.

Co zrobić krok po kroku?

EtapDziałanie pacjentkiDziałanie lekarza
Ocena sytuacjiSprawdzenie rodzaju upławów–
Pierwsza reakcjaHigiena, zmiana bielizny, nawodnienie–
DokumentacjaLista leków, chorób, czas trwaniaAnaliza dokumentacji
KonsultacjaWizyta u specjalistyWywiad, badania
Leczenie i kontrolaStosowanie zaleceń, ocena partnerów zależna od rozpoznaniaMonitorowanie, korekta terapii
Przesuń tabelę w bok, jeśli nie widzisz wszystkich kolumn.

Jakie stosuje się leczenie?

Leczenie przyczynowe

  • Grzybica – odpowiedni lek miejscowy lub doustny po ocenie; w ciąży zaleca się miejscowe azole przez siedem dni, a doustnego flukonazolu należy unikać.
  • Bakteryjna waginoza – antybiotyki (metronidazol, klindamycyna).
  • Rzęsistkowica – metronidazol, leczenie partnera.
  • Opryszczka narządów płciowych – leczenie przeciwwirusowe przy ustalonym rozpoznaniu. Acyklowir nie jest leczeniem HPV ani wszystkich upławów.
  • Menopauza – miejscowe preparaty estrogenowe.
  • Podrażnienia chemiczne – eliminacja drażniących kosmetyków.

Leczenie objawowe jako uzupełnienie

  • Preparaty łagodzące świąd i pieczenie.
  • Leki przeciwzapalne.
  • Nawilżanie błony śluzowej (lubrykanty, żele intymne).
  • Probiotyki nie mają potwierdzonej roli jako zamiennik leczenia kandydozy lub BV; ewentualne stosowanie wymaga realistycznej oceny korzyści.

O czym musisz pamiętać?

  • Dbaj o higienę intymną – używaj łagodnych środków myjących, unikaj perfumowanych kosmetyków.
  • Noś przewiewną bieliznę – najlepiej bawełnianą.
  • Unikaj produktów miejscowych, które wyraźnie podrażniają; ograniczenia dotyczące alkoholu sprawdzaj w dokumentacji przyjmowanego leku.
  • Pij odpowiednią dla siebie ilość płynów; nawodnienie nie leczy zakażenia pochwy i nie zastępuje terapii.
  • Nie traktuj probiotyku jako pewnego sposobu wyleczenia lub zapobiegania nawrotom; dane dotyczące dostępnych preparatów są ograniczone.
  • Unikaj drapania – nasila podrażnienia i ryzyko infekcji wtórnych.
  • Nie bagatelizuj objawów alarmowych – gorączka, krwawienia, owrzodzenia wymagają pilnej konsultacji.
  • Postępowanie z partnerami ustal według rozpoznania – STI wymagają odpowiedniej oceny; bezobjawowego partnera w niepowikłanej grzybicy zwykle się nie leczy, a przy nawrotowej BV można omówić wspólną terapię stałego partnera.

Upławy to objaw, który może wynikać z infekcji, zaburzeń hormonalnych czy podrażnień chemicznych. Diagnostyka obejmuje wywiad, badanie oraz testy dobrane do podejrzewanej przyczyny. Algorytm postępowania pozwala pacjentce szybko ocenić sytuację i podjąć właściwe kroki. Leczenie zależy od przyczyny – od antybiotykoterapii i leków przeciwgrzybiczych po indywidualnie dobrane leczenie zmian hormonalnych lub podrażnienia. Dzięki praktycznym wskazówkom pacjentka może poprawić komfort życia i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Najważniejsze objawy i dalsze postępowanie

Rodzaj upławówMożliwa przyczynaCo zrobić?
Białe, gęste, serowateGrzybica (Candida)Ocena rozpoznania i odpowiedni lek przeciwgrzybiczy
Szare, rybi zapachBakteryjna waginozaAntybiotyki, konsultacja ginekologiczna
Żółto-zielone, pienisteRzęsistkowicaMetronidazol, leczenie partnera
Przejrzyste, wodnisteWydzielina fizjologiczna, podrażnienia; inne przyczyny według ocenyOcena kontekstu; w ciąży wykluczenie odpływania płynu
KrwisteInfekcje, urazy, nowotworyOcena źródła krwawienia; badania szyjki lub USG według wskazań
Przesuń tabelę w bok, jeśli nie widzisz wszystkich kolumn.

Co oznacza kolor wydzieliny i czego nie da się z niego wyczytać?

Kolor jest wskazówką do rozmowy z lekarzem, a nie wynikiem badania. Biała wydzielina może być prawidłowa, zwłaszcza gdy nie zmieniła zapachu i nie towarzyszy jej świąd. Z kolei grzybica nie zawsze powoduje charakterystyczne grudki. Wydzielina wysychająca na bieliźnie może wyglądać inaczej niż bezpośrednio po wypłynięciu. Porównywanie jej ze zdjęciami w internecie łatwo prowadzi do błędnego wyboru globulek. Większe znaczenie ma zmiana względem własnej normy, czas trwania dolegliwości i objawy towarzyszące.

Przejrzysta, rozciągliwa wydzielina w okolicy owulacji oraz większa ilość białej lub przezroczystej wydzieliny w ciąży mogą być fizjologiczne. Nie wymagają antybiotyku tylko dlatego, że są zauważalne. Natomiast nowy nieprzyjemny zapach, ból, pieczenie, plamienie lub wyraźna zmiana ilości przemawiają za oceną medyczną. Szara wydzielina z rybim zapachem może odpowiadać waginozie bakteryjnej, ale również tutaj rozpoznanie opiera się na całym obrazie klinicznym.

Żółtawa lub zielonkawa wydzielina może pojawić się w różnych zakażeniach. Nie należy na tej podstawie wybierać konkretnego antybiotyku ani wnioskować o zachowaniu partnera. Lekarz może zaproponować test na rzęsistka, chlamydię lub gonokoki, zależnie od objawów i narażenia. Krew w wydzielinie może pochodzić z miesiączki lub podrażnienia, ale powtarzające się plamienia po stosunku, krwawienie po menopauzie i krwawienie w ciąży wymagają wyjaśnienia. Nie należy przykrywać takiego objawu kolejnym preparatem przeciwgrzybiczym.

Wymaz, pH, posiew czy test molekularny?

Badania służą odpowiedzi na konkretne pytanie: czy chodzi o dysbiozę, grzybicę, zakażenie przenoszone drogą płciową czy przyczynę niezakaźną? Pomiar pH i ocena wydzieliny pod mikroskopem mogą dostarczyć szybkich informacji podczas wizyty. pH powyżej 4,5 bywa spotykane w waginozie i rzęsistkowicy, lecz nie rozróżnia tych stanów samodzielnie. Na wynik wpływają także krew miesiączkowa i nasienie. Domowy pasek pH nie zastępuje wywiadu ani oceny szyjki macicy.

Posiew w kierunku drożdżaków jest szczególnie pomocny przy nawrotach, nietypowych objawach lub nieskuteczności leczenia. Samo wykrycie Candida u osoby bez dolegliwości nie oznacza konieczności terapii. Z kolei wykrycie Gardnerella w zwykłym posiewie nie jest samodzielnym potwierdzeniem BV. Przy podejrzeniu chlamydii, rzeżączki lub rzęsistkowicy stosuje się odpowiednio dobrane testy, często molekularne. Wynik „posiew prawidłowy” nie wyklucza wszystkich tych zakażeń, jeśli laboratorium nie wykonywało właściwego badania.

Przed pobraniem materiału zapytaj o przygotowanie w konkretnej placówce. Powiedz, jakie globulki, kremy, antybiotyki i środki do higieny były ostatnio używane. Nie trzeba samodzielnie odstawiać niezbędnego leczenia ani opóźniać pilnej wizyty, aby uzyskać idealny termin wymazu. Cytologia i test HPV należą do profilaktyki lub diagnostyki chorób szyjki macicy; nie są zamiennikiem badania przyczyn upławów. Badania hormonów, glukozy lub parametrów zapalnych mają sens przy określonych wskazaniach, a nie jako obowiązkowy pakiet dla każdej pacjentki.

Dlaczego kolejne globulki czasem nasilają problem?

Jeżeli preparat nie pasuje do przyczyny, leczenie może nie pomóc. Antybiotyk przeciw bakteriom nie jest lekiem na grzybicę, a środek przeciwgrzybiczy nie leczy waginozy ani chlamydii. Sam krem lub jego podłoże może dodatkowo wywołać podrażnienie. Połączenie kilku produktów utrudnia ustalenie, co zmieniło objawy. Dlatego brak poprawy, szybki powrót dolegliwości lub nasilone pieczenie po aplikacji powinny prowadzić do ponownej oceny, zamiast do dokładania następnego środka na własną rękę.

Przegląd leków na grzybicę pochwy na receptę wyjaśnia różnice między drogą doustną a miejscową. O tym, kiedy potrzebny jest lek przeciwbakteryjny, przeczytasz w poradniku antybiotyk na infekcję intymną. Nazwa handlowa, postać leku i rozpoznanie muszą do siebie pasować. W ciąży nie należy samodzielnie stosować doustnego flukonazolu. Przy potwierdzonej kandydozie lekarz dobiera leczenie miejscowe odpowiednie dla tego okresu.

Upławy w ciąży, po porodzie i po menopauzie

W ciąży nową, nieprawidłową wydzielinę warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu. Nagły wypływ wodnistego płynu lub stałe przemoczenie bielizny może wymagać oceny pod kątem odpływania płynu owodniowego. Nie da się tego bezpiecznie wykluczyć opisem koloru podczas teleporady. Krwawienie, ból podbrzusza, gorączka, skurcze lub złe samopoczucie zwiększają pilność. Nie próbuj powstrzymać wypływu tamponem ani irygacją.

Po porodzie występują odchody połogowe, których charakter zmienia się z czasem. Nieprzyjemny zapach połączony z gorączką, nasilającym się bólem lub wyraźnym osłabieniem wymaga pilnej oceny. Po menopauzie suchość i zmiany związane z niedoborem estrogenów mogą dawać pieczenie oraz dyskomfort, lecz nie tłumaczą automatycznie każdej wydzieliny. Szczególnie krwawienie po menopauzie trzeba zbadać. Leczenie hormonalne dobiera lekarz po ustaleniu przyczyny i przeciwwskazań.

Jak przygotować się do konsultacji i ustalić kontrolę?

Zapisz, kiedy zaczęły się objawy, czy zmieniają się w cyklu, czy występuje ból podczas oddawania moczu lub seksu oraz jakie leczenie już zastosowano. Podaj możliwość ciąży, ostatnią miesiączkę, antybiotykoterapię i wyniki poprzednich wymazów. Przy nawrotach przydatne są daty poszczególnych epizodów i informacja, czy po leczeniu był okres całkowicie bez dolegliwości. Nie musisz rozpoznawać choroby przed wizytą; uporządkowany opis jest bardziej użyteczny niż samodzielnie wybrana nazwa infekcji.

Ustal, po jakim czasie oczekiwać poprawy, kiedy zgłosić jej brak i czy potrzebna będzie kontrola wyników. W zakażeniach przenoszonych drogą płciową ważne jest także postępowanie z partnerami. W niepowikłanej grzybicy bezobjawowego partnera zwykle się nie leczy. Przy nawrotowej BV można omówić jednoczesną terapię stałego partnera w świetle nowych danych. Nie jest to jeden wspólny schemat dla wszystkich przyczyn upławów. Gorączka, narastający ból miednicy, zasłabnięcie i nasilone krwawienie wymagają pomocy na miejscu.

Najczęstsze pytania

Czym są upławy?

To nieprawidłowa wydzielina z pochwy o zmienionym kolorze, konsystencji lub zapachu, często związana z infekcją lub zaburzeniami hormonalnymi.

Jakie są najczęstsze przyczyny?

  • Grzybica pochwy (Candida).
  • Bakteryjna waginoza.
  • Rzęsistkowica.
  • Zapalenie szyjki macicy i zakażenia przenoszone drogą płciową; opryszczka szczególnie przy bolesnych zmianach, HPV nie jest typową przyczyną wydzieliny.
  • Menopauza (niedobór estrogenów).
  • Podrażnienia chemiczne (środki higieniczne, tampony, wkładki).

Jak wyglądają różne rodzaje upławów?

  • Białe, gęste, serowate → możliwa grzybica, lecz potrzebna jest ocena objawów.
  • Szare, o rybim zapachu → możliwa waginoza bakteryjna.
  • Żółto-zielone, pieniste → możliwa rzęsistkowica lub inne zakażenie.
  • Przejrzyste, wodniste → możliwa wydzielina fizjologiczna lub podrażnienie; w ciąży nowy wypływ trzeba ocenić.
  • Krwiste → infekcje, urazy, nowotwory.

Jakie objawy towarzyszą upławom?

  • Świąd i pieczenie.
  • Ból podczas stosunku.
  • Pieczenie przy oddawaniu moczu.
  • Krwawienia kontaktowe.
  • Obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej.

Czy upławy zawsze oznaczają chorobę?

Prawidłowa wydzielina jest naturalna i zmienia się w cyklu. Nieprawidłową wydzielinę nazywamy upławami; nowy zapach, ból, świąd lub krwawienie wymagają oceny.

Jak diagnozuje się upławy?

  • Wywiad lekarski i badanie ginekologiczne.
  • Ocena pH, mikroskopia i odpowiednio dobrany posiew lub test molekularny.
  • Cytologia lub test HPV według wskazań dotyczących szyjki, a nie jako test na waginozę lub grzybicę.
  • Badania hormonalne tylko wtedy, gdy wywiad i objawy uzasadniają ich wykonanie.
  • Wybrane badania krwi przy konkretnym podejrzeniu; nie obowiązkowy szeroki panel.

Jak wygląda algorytm postępowania dla pacjentki?

  1. Ocena rodzaju upławów.
  2. Pierwsza reakcja – higiena, zmiana bielizny, nawodnienie.
  3. Dokumentacja – zapis objawów i stosowanych leków.
  4. Konsultacja – lekarz rodzinny → ginekolog.
  5. Leczenie i kontrola – stosowanie zaleceń oraz postępowanie z partnerami właściwe dla rozpoznanej przyczyny.

Jak leczy się upławy?

  • Grzybica – leki przeciwgrzybicze.
  • Bakteryjna waginoza – antybiotyki (metronidazol, klindamycyna).
  • Rzęsistkowica – metronidazol, leczenie partnera.
  • Opryszczka przy potwierdzonym rozpoznaniu – odpowiednie leczenie przeciwwirusowe; HPV wymaga odmiennego postępowania.
  • Menopauza – miejscowe preparaty estrogenowe.
  • Podrażnienia chemiczne – eliminacja drażniących kosmetyków.

Jakie domowe sposoby wspierają leczenie?

  • Noszenie bawełnianej bielizny.
  • Unikanie perfumowanych kosmetyków intymnych.
  • Odpowiednie nawodnienie zgodne z potrzebami i chorobami współistniejącymi; nie zastępuje leczenia.
  • Probiotyki nie zastępują skutecznego leczenia; nie ma podstaw do obietnicy zapobiegania wszystkim nawrotom.
  • Ograniczenie stosunków seksualnych do czasu wyleczenia.

Czy upławy mogą być groźne?

Tak – mogą sygnalizować infekcję, chorobę przenoszoną drogą płciową lub nowotwór. Nieleczone prowadzą do powikłań i pogorszenia jakości życia.

Konsultacja i usługi TUPOLEK

W ramach konsultacji lekarskiej można omówić objawy, wyniki badań i dalsze postępowanie. Jeśli istnieją wskazania medyczne, lekarz może rozważyć leczenie i wystawienie recepty. O kwalifikacji do leczenia i wystawieniu recepty decyduje lekarz.

Informacje o usługach: recepta online, e-recepta, zwolnienie, tabletka po oraz otyłość.

Źródła medyczne

Źródła sprawdzono 8 października 2026 r. Materiał edukacyjny nie zastępuje badania i indywidualnych zaleceń lekarza.

Chcę omówić objawy z lekarzem. Lekarz oceni objawy i zdecyduje o dalszym postępowaniu.

Więcej poradników w dziale: zdrowie kobiet — poradniki i konsultacje.

Powiązane konsultacje i dalsze kroki

Chcesz omówić niepilny problem, wyniki lub dotychczasowe zalecenia? Sprawdź zakres dostępnych rodzajów konsultacji i przygotowanie do rozmowy z lekarzem.

Przy wcześniej zaleconej terapii zobacz kontynuację leczenia z lekarzem. Wybór formularza nie rezerwuje wizyty u lekarza konkretnej specjalizacji.

Zasady konsultacji i wystawiania recept: recepta online.

O treści poradnika

Informacje edukacyjne

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnego badania ani konsultacji lekarskiej.