Zapalenie krtani wymaga precyzyjnej oceny przyczyny (infekcyjnej i nieinfekcyjnej), właściwej diagnostyki endoskopowej oraz planu leczenia uwzględniającego higienę głosu, czynniki środowiskowe, choroby współistniejące (np. refluks, alergia) i ewentualnie terapię farmakologiczną. Ostre przypadki są najczęściej wirusowe i samoograniczające się, natomiast przewlekłe wynikają zwykle z przewlekłego drażnienia lub patologii fonacyjnych u osób intensywnie używających głosu.
Krtań to narząd fonacyjny i oddechowy, który chroni dolne drogi oddechowe, generuje głos i reguluje przepływ powietrza; zapalenie krtani to stan zapalny błony śluzowej krtani obejmujący fałdy głosowe i struktury sąsiednie, prowadzący do chrypki, bólu, kaszlu, czasem duszności. Klinicznie wyróżnia się ostre zapalenie krtani (objawy <3 tygodni), przewlekłe (>3 tygodni), nieswoiste (najczęściej infekcyjne lub środowiskowe) oraz swoiste (np. w przebiegu gruźlicy, sarkoidozy, amyloidozy). U dzieci szczególną postacią jest zapalenie podgłośniowe, które może szybko dać objawy duszności wymagające pilnej oceny.
Epidemiologia i czynniki ryzyka
Ostre zapalenie krtani często towarzyszy infekcjom wirusowym górnych dróg oddechowych zarówno u dorosłych, jak i u dzieci; większość epizodów ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni do tygodnia. Przewlekłe zapalenie krtani częściej dotyczy osób zawodowo posługujących się głosem (nauczyciele, aktorzy, lektorzy), palaczy oraz osób narażonych na smog, suche powietrze lub refluks żołądkowo‑przełykowy; niedoleczone zapalenie zatok może predysponować do podrażnienia krtani przez spływającą wydzielinę.
Etiopatogeneza: infekcyjna i nieinfekcyjna
Infekcyjne przyczyny
- Wirusy: najczęściej grypy, paragrypy, adenowirusy, RSV; ostre, samoograniczające się epizody po infekcji górnych dróg oddechowych.
- Bakterie: m.in. Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis; rzadziej, zwykle w cięższych przebiegach lub nadkażeniach.
- Grzyby: głównie u osób z immunosupresją lub po długiej antybiotykoterapii.
Nieinfekcyjne przyczyny
- Przeciążenie głosu: długotrwałe mówienie, krzyk, śpiew (dysfonia wysiłkowa, uraz fonacyjny).
- Refluks żołądkowo‑przełykowy (LPR): kwaśna treść drażni błonę krtani, powodując przewlekły stan zapalny i chrypkę, zwłaszcza poranną.
- Alergie i środowisko: smog, dym tytoniowy, klimatyzacja, suche powietrze – przewlekłe drażnienie błony śluzowej.
- Swoiste choroby: gruźlica krtani, sarkoidoza, amyloidoza, ziarniniakowatość – wymagają ukierunkowanej diagnostyki i leczenia specjalistycznego.
Ostre, przewlekłe i pediatryczne (podgłośniowe)
Ostre zapalenie krtani (dorośli)
- Objawy główne: chrypka (od lekkiej do afonii), ból/pieczenie krtani nasilające się przy mówieniu, suchy lub szczekający kaszel, uczucie drapania w gardle, czasem gorączka i złe samopoczucie.
- Przebieg: zwykle nagły początek po infekcji wirusowej, nasilenie przez 2–3 dni, stopniowa poprawa; może trwać do 1–2 tygodni.
Przewlekłe zapalenie krtani (dorośli)
- Objawy: przewlekła chrypka, męczliwość głosu, potrzeba częstego odchrząkiwania, uczucie ciała obcego; często nasilające się po używaniu głosu lub ekspozycji na dym/smog; nierzadko współistnieją objawy refluksu (zgaga, odbijanie, kaszel nocny).
- U osób zawodowo posługujących się głosem: częste dysfonie, mikrouszkodzenia fałdów głosowych, ryzyko powstania polipów/ziarniniaków fonacyjnych.
Zapalenie krtani u dzieci
- Postać podgłośniowa (croup): szczekający kaszel, świst krtaniowy, chrypka, duszność nasilająca się w nocy; wymaga pilnej oceny ze względu na ryzyko obturacji dróg oddechowych.
- Typowy przebieg: wirusowy, nagły, z wyraźnym wpływem na drożność; kluczowe są nawilżanie, uspokojenie dziecka i szybka ocena nasilenia objawów.
Diagnostyka: od wywiadu po endoskopię
- Wywiad i ocena ryzyka: charakter pracy (emisja głosu), palenie tytoniu, ekspozycja na smog/klimatyzację, objawy refluksu, alergie, czas trwania chrypki; ostry vs przewlekły przebieg.
- Badanie laryngologiczne: ocena głosu (skala GRBAS), badanie jamy ustnej i gardła, palpacja szyi, ocena oddechu i duszności.
- Laryngoskopia pośrednia/fiberoskopia: wizualizacja fałdów głosowych, obrzęku, zaczerwienienia, wybroczyn, polipów, ziarniniaków; ocena zwarcia głośni i drgań fałdów.
- Stroboskopia krtani: ocena fali śluzówkowej i symetrii drgań fałdów w przewlekłych dysfoniach; przydatna u profesjonalistów głosu.
- Badania dodatkowe: posiew w kierunku bakterii przy podejrzeniu nadkażenia, testy wirusowe w ogniskach zakażeń, ocena refluksu (empiryczna terapia IPP, pH‑metria), testy alergiczne; różnicowanie z nowotworami krtani przy utrzymującej się chrypce >3 tygodni u palaczy.
Leczenie: ostre, przewlekłe i podgłośniowe
Ostre zapalenie krtani (wirusowe, samoograniczające się)
- Odpoczynek głosowy: unikanie mówienia i szeptu (szept dodatkowo obciąża fałdy głosowe); ograniczenie rozmów telefonicznych i głośnej emisji.
- Nawadnianie i nawilżanie: ciepłe napoje, inhalacje z soli fizjologicznej, wilgotność otoczenia; unikanie suchego, klimatyzowanego powietrza.
- Leki objawowe: przeciwgorączkowe/przeciwbólowe; preparaty łagodzące podrażnienie (bez nadmiernego wysuszania).
- Antybiotyki: tylko przy podejrzeniu bakteryjnego nadkażenia (wysoka gorączka, ropna wydzielina, ciężki stan) – decyzja lekarska; większość ostrych przypadków nie wymaga antybiotyku.
Przewlekłe zapalenie krtani
- Eliminacja drażniących czynników: rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu, redukcja ekspozycji na smog/klimatyzację; modyfikacja nawyków głosowych (przerwy, technika emisji).
- Leczenie refluksu (LPR): dieta (unikanie późnych posiłków, kawy, mocnej herbaty, ostrych potraw), podniesienie wezgłowia, inhibitory pompy protonowej według zaleceń lekarskich; kontrola objawów nocnych kaszlu i chrypki.
- Alergie: leki przeciwhistaminowe i kontrola ekspozycji na alergeny, co zmniejsza przewlekły stan zapalny błony krtani.
- Rehabilitacja głosu: terapia logopedyczna/foniatryczna (techniki emisji, oddech przeponowy, hybrydowe ćwiczenia rezonansowe) u pacjentów zawodowo używających głosu.
- Interwencje zabiegowe: usunięcie polipów/ziarniniaków fonacyjnych lub diagnostyka zmian podejrzanych o proces nowotworowy – decyzja specjalisty po pełnej ocenie endoskopowej.
Zapalenie krtani u dzieci (podgłośniowe)
- Postępowanie: nawilżanie i schładzanie powietrza, uspokojenie dziecka, ocena drożności; w umiarkowanych/ciężkich przypadkach konieczna pilna ocena lekarska ze względu na ryzyko obturacji.
- Objawy alarmowe: narastająca duszność, stridor w spoczynku, sinica – wymagają natychmiastowej interwencji.
| Postać zapalenia krtani | Czas trwania | Najczęstsze objawy | Typowe przyczyny | Podstawowe leczenie | Antybiotyk |
|---|---|---|---|---|---|
| Ostre wirusowe | kilka dni – 2 tygodnie | chrypka, ból/pieczenie krtani, suchy kaszel, afonia | wirusy (grypy, paragrypy, adenowirusy, RSV) | odpoczynek głosowy, nawilżanie, inhalacje, leki objawowe | nie |
| Ostre bakteryjne | zmienny, zwykle cięższy przebieg | wysoka gorączka, nasilony ból, ciężki stan ogólny | H. influenzae, S. pneumoniae, nadkażenia | leczenie objawowe + antybiotyk wg decyzji lekarza | rzadko, tylko przy wskazaniach |
| Przewlekłe | >3 tygodnie | przewlekła chrypka, męczliwość głosu, odchrząkiwanie | palenie, smog, przeciążenie głosu, LPR | eliminacja czynników drażniących, rehabilitacja głosu | nie |
| Refluksowe (LPR) | przewlekłe | poranna chrypka, kaszel nocny, uczucie ciała obcego | refluks żołądkowo-przełykowy | dieta, zmiana stylu życia, IPP wg zaleceń | nie |
| Alergiczne | przewlekłe lub sezonowe | chrypka, suchość, drapanie | alergeny wziewne | leki przeciwhistaminowe, unikanie alergenów | nie |
| Podgłośniowe (dzieci) | nagły początek, kilka dni | szczekający kaszel, świst krtaniowy, duszność | wirusy (paragrypa) | nawilżanie, obserwacja, pilna ocena przy duszności | nie |
| Swoiste | przewlekłe | chrypka, ból, zmiany strukturalne | gruźlica, sarkoidoza, amyloidoza | leczenie przyczynowe specjalistyczne | zależnie od etiologii |
Powikłania i sytuacje alarmowe
- Przewlekła dysfonia: utrwalone zaburzenia głosu, mikrourazy fałdów głosowych, tworzenie polipów lub ziarniniaków przy przewlekłym przeciążeniu.
- Zwężenie krtani: bliznowacenie w przebiegach ciężkich lub swoistych; postępująca duszność i wysiłek oddechowy wymagają pilnej diagnostyki.
- Nawracające zakażenia dolnych dróg oddechowych: przewlekłe podrażnienie sprzyja kaszlowi i obturacji, szczególnie u dzieci.
- Nowotwory krtani: utrzymująca się chrypka >3 tygodni u palaczy wymaga pilnej laryngoskopii w celu wykluczenia zmian nowotworowych.
- Pilna konsultacja: duszność, świst krtaniowy, trudności w oddychaniu, gorączka z ciężkim stanem, krwioplucie, nagły ubytek głosu – niezwłoczna ocena medyczna.
Profilaktyka i higiena głosu
- Higiena głosu: planowane przerwy w mówieniu, unikanie krzyku/szeptu, korzystanie z mikrofonu, prawidłowa technika emisji i oddech przeponowy u profesjonalistów głosu.
- Środowisko: utrzymywanie wilgotności 40–60%, unikanie dymu, smogu i nadmiernej klimatyzacji; nawadnianie w ciągu dnia.
- Refluks i alergie: kontrola diety i czasu posiłków, leczenie farmakologiczne zgodnie z zaleceniami lekarza; minimalizacja ekspozycji na alergeny.
- Nawyki: rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu – kluczowe dla prewencji przewlekłych zmian krtani.
- Zatoki i nosogardło: leczenie przewlekłych źródeł podrażnienia (spływanie wydzieliny z zatok może utrzymywać stan zapalny krtani).
Czerwone flagi – kiedy chrypka to NIE „zwykłe zapalenie krtani”
Objawy alarmowe wymagające pilnej konsultacji laryngologicznej:
- chrypka utrzymująca się >3 tygodni, zwłaszcza u palaczy,
- narastająca duszność lub świst krtaniowy,
- ból przy połykaniu promieniujący do ucha,
- krwioplucie lub domieszka krwi w ślinie,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- jednostronne porażenie fałdu głosowego,
- powiększone, twarde węzły chłonne szyi.
➡️ Objawy te mogą sugerować nowotwór krtani lub poważne patologie wymagające pilnej diagnostyki endoskopowej.
Różnicowanie zapalenia krtani
Różnicowanie chrypki i zapalenia krtani obejmuje m.in.:
- nowotwory krtani,
- porażenie nerwu krtaniowego wstecznego (np. po operacjach tarczycy),
- guzki głosowe, polipy, torbiele fałdów głosowych,
- choroby neurologiczne (choroba Parkinsona, SLA),
- zaburzenia czynnościowe (dysfonia hiperfunkcyjna),
- niedoczynność tarczycy,
- choroby autoimmunologiczne (np. zapalenia naczyń).
➡️ Dlatego każda chrypka trwająca >3 tygodni wymaga laryngoskopii, nawet jeśli nie towarzyszy jej ból.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Jak długo trwa ostre zapalenie krtani?
Zwykle kilka dni do około 1–2 tygodni; większość epizodów ma łagodny, samoograniczający się przebieg i ustępuje przy odpoczynku głosowym oraz nawilżaniu. - Czy zawsze potrzebne są antybiotyki?
Nie. Antybiotyk rozważa się tylko przy podejrzeniu bakteryjnego nadkażenia (wysoka gorączka, ropna wydzielina, ciężki stan), ponieważ większość ostrych zapaleń jest wirusowa. - Dlaczego szept jest niewskazany?
Szept może paradoksalnie zwiększać obciążenie fałdów głosowych, utrudniając gojenie; zaleca się prawdziwy odpoczynek głosowy i miękką emisję po ustąpieniu ostrej fazy. - Mam chrypkę >3 tygodni – co dalej?
Utrzymująca się chrypka wymaga laryngoskopii; szczególnie u palaczy konieczne jest wykluczenie zmian nowotworowych oraz ocena polipów/ziarniniaków. - Czy refluks naprawdę ma znaczenie?
Tak. Laryngeal/pharyngeal reflux (LPR) często powoduje przewlekłe podrażnienie krtani z poranną chrypką i kaszlem; kontrola diety, nawyków i leczenie IPP mogą istotnie zmniejszyć objawy. - Czy zapalenie krtani jest zaraźliwe?
Tylko w postaci infekcyjnej (najczęściej wirusowej). Przewlekłe zapalenie krtani nie jest zakaźne. - Czy można mówić przy zapaleniu krtani?
Zaleca się odpoczynek głosowy. Szept jest niewskazany, ponieważ obciąża fałdy głosowe. - Jak długo trwa chrypka po zapaleniu krtani?
Zwykle do 1–2 tygodni. Jeśli trwa >3 tygodni, wymaga diagnostyki. - Czy refluks może powodować zapalenie krtani bez zgagi?
Tak. LPR często przebiega bez typowych objawów żołądkowych. - Czy zapalenie krtani może prowadzić do utraty głosu?
Tak, zwłaszcza przy przewlekłym przeciążeniu lub braku leczenia.
Źródła
- European Laryngological Society (ELS) – Clinical Practice Guidelines
- AAO-HNS – Hoarseness (Dysphonia) Guidelines
- EPOS / EAACI – choroby górnych dróg oddechowych
- MP.pl – Zapalenie krtani
- Mayo Clinic – Laryngitis
- UpToDate – Acute and chronic laryngitis
